Sẹo rỗ là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng ngừa

Sẹo rỗ khiến làn da kém mịn, đẩy nhanh quá trình lão hóa, từ đó ảnh hưởng không nhỏ đến sự tự tin trong giao tiếp. Vậy sẹo rỗ là gì, vì sao hình thành và có thể điều trị hay không? Việc nhận biết đúng nguyên nhân, dấu hiệu cũng như phân loại sẽ giúp đánh giá chính xác tình trạng da và lựa chọn hướng can thiệp phù hợp để cải thiện hiệu quả.

Sẹo rỗ là gì?

Sẹo rỗ (hay sẹo lõm) là tình trạng bề mặt da xuất hiện các vết lõm không đồng đều do tổn thương sâu ở lớp trung bì. Khi cấu trúc da bị phá hủy, quá trình tự tái tạo collagen diễn ra không đầy đủ, khiến mô da không thể phục hồi như ban đầu và hình thành sẹo vĩnh viễn.

Mặc dù sẹo rỗ không gây đau, ngứa hay ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, nhưng các vết lõm trên da, đặc biệt ở vùng mặt, thường tác động rõ rệt đến thẩm mỹ và khiến nhiều người cảm thấy thiếu tự tin trong sinh hoạt hằng ngày.

Phân loại sẹo rỗ thường gặp

Để lựa chọn hướng điều trị sẹo rỗ ở mặt phù hợp, bác sĩ da liễu thường phân loại sẹo dựa trên hình thái tổn thương quan sát trên bề mặt da. Cách phân loại này giúp đánh giá mức độ tổn thương mô và tiên lượng đáp ứng điều trị.

Các loại sẹo rỗ thường gặp gồm:

• Sẹo đáy nhọn (ice pick): Dạng sẹo hẹp li ti, ăn sâu vào da, trông như bị vật nhọn đâm xuống. Đây là loại sẹo khó cải thiện do tổn thương tập trung sâu ở trung bì.
• Sẹo chân vuông (boxcar): Sẹo có đáy tương đối phẳng, bờ rõ và thẳng đứng, kích thước rộng hơn sẹo đáy nhọn. Thường gặp ở má và vùng hàm.
• Sẹo đáy tròn (rolling): Bề mặt da gợn sóng, mép sẹo thoải, khiến da kém mịn khi nhìn nghiêng hoặc dưới ánh sáng mạnh. Hay xuất hiện ở vùng má dưới và cằm.
• Sẹo rỗ hỗn hợp: Da đồng thời tồn tại nhiều dạng sẹo khác nhau, phản ánh quá trình tổn thương và lành da không đồng nhất sau mụn viêm. Đây là tình trạng khá phổ biến trên thực tế.

4 loại sẹo rỗ thường gặp gồm sẹo đáy nhọn (ice pick), sẹo chân vuông (boxcar), sẹo đáy tròn (rolling) và sẹo rỗ hỗn hợp trên da mặt.

Các mức độ sẹo rỗ ở mặt

Dựa trên độ sâu của tổn thương, số lượng sẹo và mức độ ảnh hưởng đến bề mặt da, tình trạng sẹo rỗ được các bác sĩ da liễu phân biệt thành ba cấp độ khác nhau nhằm hỗ trợ đánh giá chính xác và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp:

• Sẹo rỗ nhẹ: Các vết sẹo nhỏ nông, số lượng ít, khó nhận thấy khi nhìn thông thường và chỉ rõ hơn khi sờ tay hoặc quan sát kỹ. Tình trạng này có thể che phủ tương đối bằng trang điểm hoặc sản phẩm chăm sóc da.
• Sẹo rỗ trung bình: Các vết lõm xuất hiện rõ hơn, phân bố nhiều ở hai bên má, khiến bề mặt da kém mịn và dễ nhận thấy dưới ánh sáng.
• Sẹo rỗ nặng: Sẹo lõm sâu, lan rộng ở nhiều vùng như má, trán, cằm, thường kèm các dạng sẹo đáy nhọn hoặc sẹo hỗn hợp, ảnh hưởng rõ rệt đến thẩm mỹ khuôn mặt.

Nguyên nhân bị sẹo rỗ

Sẹo rỗ mặt có thể hình thành sau nhiều dạng tổn thương da khác nhau. Tùy mức độ xâm lấn và cách da lành thương, mỗi nguyên nhân sẽ để lại sẹo lõm với đặc điểm và mức độ khác nhau.

1. Mụn

Mụn được xem là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến sẹo rỗ do mụn, đặc biệt thường gặp trong giai đoạn dậy ở cả nam và nữ, khi đó mụn trứng cá xuất hiện với tần suất cao và diễn tiến phức tạp. Ở giai đoạn này, phản ứng viêm dễ lan sâu xuống trung bì nếu không được kiểm soát đúng cách.

Bên cạnh đó, các dạng mụn như mụn đầu đen, mụn bọc hay mụn mủ khi xử lý chậm trễ hoặc nặn mụn sai cách có thể gây bít tắc kéo dài, làm tổn thương cấu trúc da, đặt biệt ở vùng má và lưng. Ngay cả những trường hợp mụn viêm nặng để tự lành cũng có nguy cơ để lại mụn rỗ do mô da không được tái tạo đầy đủ sau viêm.

Mụn viêm, mụn bọc và mụn mủ nếu không được xử lý đúng cách có thể gây tổn thương sâu cấu trúc da và dẫn đến hình thành sẹo rỗ.

2. Thủy đậu

Virus varicella zoster là tác nhân gây bệnh thủy đậu và là một trong những bệnh truyền nhiễm thường gặp. Sau khoảng một tuần phát ban các mụn nước bắt đầu khô lại và hình thành vảy, nếu giai đoạn bong vảy trong những ngày tiếp theo không được chăm sóc cẩn thận tổn thương da có thể để lại sẹo rỗ.

Sẹo thường hình thành khi người bệnh gãi hoặc cào làm da bị tổn thương nhiễm trùng và chịu ảnh hưởng bởi cơ địa tuổi tác mức độ bệnh cũng như thời gian lành thương từ đó gây ảnh hưởng đến thẩm mỹ và tâm lý đặc biệt khi sẹo xuất hiện ở mặt cổ tay hoặc chân (1).

Tổn thương da sau thủy đậu, đặc biệt khi gãi hoặc nhiễm trùng trong giai đoạn bong vảy, có thể dẫn đến hình thành sẹo rỗ.

3. Tai nạn

Sẹo lõm do tai nạn thường xuất hiện khi vết thương ăn sâu vào da nhưng không được xử lý và chăm sóc đúng cách ngay từ đầu. Tổn thương lan xuống lớp trung bì làm đứt gãy collagen và elastin khiến da mất khả năng tự phục hồi và để lại các vết lõm tồn tại lâu dài.

Những yếu tố như nhiễm trùng vết thương chấn thương sâu do cắt trầy xước hoặc bỏng cùng với cơ địa của từng người có thể làm gián đoạn quá trình tái tạo mô, vùng da tổn thương sẽ dễ tiến triển thành sẹo vĩnh viễn khó chữa trị.

4. Phẫu thuật

Sẹo rỗ sau phẫu thuật có thể hình thành khi quá trình lành thương bị ảnh hưởng bởi cơ địa tuổi tác kích thước đường rạch và chế độ chăm sóc sau mổ. Những ca can thiệp có vết thương sâu như mổ ruột thừa hoặc xử lý chấn thương nếu phục hồi không thuận lợi dễ để lại sẹo lõm trên da.

5. Các nguyên nhân khác

Sẹo lõm cũng có thể xuất phát từ áp xe mụn và viêm nang lông khi tình trạng viêm diễn tiến sâu và kéo dài làm tổn thương cấu trúc da. Bên cạnh đó thói quen vệ sinh da kém hoặc yếu tố bẩm sinh cũng làm tăng nguy cơ hình thành sẹo lõm ngay cả khi không có tổn thương mụn rõ rệt.

Vì vậy khi gặp các vấn đề da liễu người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để được hướng dẫn xử lý và chăm sóc phù hợp nhằm hạn chế nguy cơ để lại sẹo.

Dấu hiệu mặt bị rỗ

Dấu hiệu mặt bị rỗ thường biểu hiện qua những thay đổi rõ rệt về cấu trúc và bề mặt da do tổn thương sâu không được phục hồi đầy đủ collagen. Các dấu hiệu nhận biết chính gồm:

• Bề mặt da không đều, xuất hiện vùng lõm xen kẽ khiến da gồ ghề khi quan sát và sờ chạm.
• Vết lõm rõ rệt, là các hố nông hoặc sâu, thường tập trung ở má, nhân trung, thái dương, trán, cằm hay đặc biệt là sẹo rỗ ở mũi với lỗ chân lông to.
• Da thô ráp, mất đi độ mịn màng và cảm giác mềm mại vốn có.
• Lỗ chân lông to, dễ tích tụ bã nhờn và gây bóng dầu.
• Khó che phủ khi trang điểm, kem nền dễ đọng vào các vết lõm và lộ khuyết điểm.
• Màu da không đồng nhất, vùng sẹo có thể sẫm màu hoặc khác sắc so với da xung quanh.

Các dấu hiệu thường gặp của da mặt bị rỗ gồm bề mặt da không đều, vết lõm rõ, lỗ chân lông to và màu da kém đồng nhất.

Chẩn đoán tình trạng sẹo rỗ

Chẩn đoán sẹo rỗ cần dựa trên thăm khám trực tiếp và các phương pháp hỗ trợ nhằm đánh giá chính xác mức độ tổn thương, cấu trúc da và đặc điểm sẹo, từ đó làm cơ sở xây dựng phác đồ điều trị phù hợp.

• Khám da: Bác sĩ dùng đèn có ánh sáng chếch để làm nổi rõ vết lõm, từ đó đánh giá độ sâu và đặc điểm bờ sẹo để phân loại da.
• Soi da: Phương pháp này diễn ra nhanh, không gây đau, sử dụng máy soi chuyên dụng để hỗ trợ phân tích chi tiết cấu trúc da, mức độ đàn hồi và tình trạng mô ở các lớp sâu đến hạ bì, giúp việc chẩn đoán chính xác hơn.

Dựa trên kết quả thăm khám lâm sàng và soi da, bác sĩ sẽ phân loại tình trạng theo bốn mức độ khác nhau gồm giai đoạn điểm vàng, mức độ nhẹ, trung bình và nặng.

• Điểm vàng: Bề mặt da còn tương đối phẳng, sẹo hồng đỏ nhẹ và có thể che phủ bằng trang điểm.
• Nhẹ: Sẹo lộ rõ khi quan sát ở khoảng cách gần nhưng vẫn có thể che bằng lớp nền.
• Trung bình: Sẹo dễ nhận thấy ở cự ly gần và khó che phủ hoàn toàn khi trang điểm.
• Nặng: Mặt rỗ sâu và lan rộng, có hình thái giống tổ ong, nhìn rõ ở khoảng cách khoảng 50cm, da không đều màu và giảm độ đàn hồi.

Sẹo rỗ có tự đầy được không?

Sẹo rỗ không thể tự đầy hoàn toàn được vì đây là dạng tổn thương da vĩnh viễn, hình thành sau quá trình viêm hoặc sang chấn sâu làm thay đổi cấu trúc mô bên dưới bề mặt da. Khi sẹo đã ổn định, đặc biệt là sẹo rỗ lâu năm, vùng lõm thường trở nên cố định và khó cải thiện nếu không có can thiệp chuyên sâu.

Tuy nhiên, với phương pháp điều trị phù hợp và chỉ định đúng, sẹo lõm vẫn có thể được cải thiện rõ rệt về độ sâu và bề mặt, giúp làn da trở nên bằng phẳng và đồng đều hơn theo thời gian.

Các phương pháp điều trị sẹo rỗ hiệu quả

Hiện nay việc trị sẹo rỗ được thực hiện theo nhiều hướng khác nhau, từ những giải pháp chăm sóc và hỗ trợ tại nhà đến các can thiệp chuyên sâu trong y khoa. Tùy vào mức độ sẹo và khả năng đáp ứng của da, bác sĩ sẽ cân nhắc lựa chọn phương pháp phù hợp trong các nhóm sau:

1. Điều trị tại nhà

Một số nguyên liệu có nguồn gốc tự nhiên như rau má, nha đam, nghệ tươi hay bột trà xanh thường được sử dụng để hỗ trợ cải thiện mờ sẹo rỗ nhờ chứa nhiều vitamin và chất chống oxy hóa giúp bảo vệ da và hỗ trợ quá trình tái tạo mô. Các thành phần này chủ yếu có tác dụng làm dịu da, cải thiện bề mặt và hỗ trợ tăng sinh collagen ở mức độ nhẹ.

Cách thực hiện khá đơn giản bằng việc nghiền hoặc xay nhuyễn nguyên liệu rồi thoa nhẹ lên vùng da có sẹo trong khoảng 15-20 phút sau đó rửa sạch. Khi dùng nghệ tươi hoặc bột trà xanh có thể kết hợp thêm mật ong để tăng khả năng làm dịu da còn nha đam có thể pha thêm một lượng nhỏ cốt chanh nếu da khỏe.

Phương pháp chăm sóc tại nhà này dễ áp dụng nhưng cần kiên trì trong thời gian dài mới có thể nhận thấy sự cải thiện. Trên thực tế các biện pháp từ thiên nhiên chỉ phù hợp với sẹo rỗ nhẹ hoặc mới hình thành và thường không mang lại hiệu quả rõ rệt với sẹo rỗ trung bình đến nặng.

2. Điều trị y khoa

Tùy vào loại sẹo và mức độ tổn thương thực tế, đặc biệt là đối với các trường hợp sẹo rỗ nặng lâu năm, việc điều trị thường cần áp dụng các phương pháp chuyên sâu nhằm tác động vào cấu trúc da và kích thích tái tạo collagen, trong đó có những kỹ thuật được sử dụng phổ biến hiện nay.

• Bóc tách đáy sẹo (Subcision): Cắt đứt các dải xơ sẹo kéo dính giúp tái tạo lại bề mặt da.
• Laser Fractional CO2: Tái tạo bề mặt da và kích thích tăng sinh collagen sâu.
• Laser Pico: Cải thiện bề mặt sẹo nông và làm mịn da.
• RF vi điểm: Phát nhiệt sâu giúp làm đầy sẹo và tăng độ săn chắc da.
• Lăn kim (Microneedling): Kích thích sản sinh collagen cho sẹo nhẹ đến trung bình.
• Chấm TCA CROSS: Điều trị sẹo đáy nhọn và sẹo sâu khu trú.
• Peel da hóa học: Hỗ trợ cải thiện mờ sẹo nông và bề mặt da không đều.
• PRP (huyết tương giàu tiểu cầu): Thúc đẩy phục hồi và tái tạo mô da.
• Tiêm mesotherapy tái tạo da: Bổ sung dưỡng chất hỗ trợ phục hồi nền da.
• Laser Er:YAG: Tái tạo bề mặt da với mức xâm lấn được kiểm soát.
• Cấy collagen hoặc chất kích thích sinh học: Hỗ trợ làm đầy sẹo lõm ở một số trường hợp chọn lọc.

Quy trình điều trị sẹo rỗ bằng phác đồ y khoa kết hợp đa phương thức tại Doctor Laser, được cá nhân hóa theo loại sẹo và tình trạng da từng người.

Hướng dẫn chăm sóc khi da mặt bị rỗ

Chăm sóc da đúng cách khi da mặt bị rỗ giúp hạn chế tổn thương tiến triển nặng hơn, hỗ trợ quá trình tái tạo da và tạo nền tảng thuận lợi cho các phương pháp điều trị về sau.

• Làm sạch da: Trong giai đoạn da nhạy cảm, nên làm sạch nhẹ nhàng bằng nước sạch hoặc sản phẩm dịu nhẹ; khi da ổn định hơn có thể sử dụng sữa rửa mặt phù hợp, không chứa cồn hay hương liệu mạnh để tránh kích ứng.
• Cấp ẩm và dưỡng chất: Duy trì độ ẩm cho da bằng serum hoặc kem dưỡng mỏng nhẹ, ưu tiên các sản phẩm hỗ trợ phục hồi và tránh thành phần dễ gây kích ứng.
• Chống nắng: Che chắn kỹ và sử dụng kem chống nắng hằng ngày nhằm bảo vệ da khỏi tia cực tím, hạn chế thâm sạm và suy giảm collagen.
• Chế độ ăn uống: Bổ sung rau xanh, trái cây giàu vitamin C và các loại hạt, đồng thời hạn chế thực phẩm có thể ảnh hưởng đến cấu trúc sẹo và quá trình tái tạo da.
• Sinh hoạt: Uống đủ nước, ngủ đủ giấc, giảm căng thẳng và tránh các thói quen gây tổn thương da như chà xát mạnh hoặc gãi thường xuyên.

Cách phòng ngừa để không bị sẹo rỗ

Để ngăn ngừa nguy cơ hình thành sẹo rỗ và tránh cảm giác tự ti hay tốn nhiều thời gian, chi phí điều trị về sau, việc xây dựng thói quen chăm sóc da đúng cách ngay từ đầu là rất cần thiết. Một số nguyên tắc nên duy trì gồm:

• Tránh nặn mụn hoặc tác động mạnh lên da, cần làm sạch đúng cách, thao tác lấy nhân mụn phải đảm bảo vệ sinh và kết hợp làm dịu, cấp ẩm để hỗ trợ phục hồi da.
• Thoa kem chống nắng hằng ngày nhằm bảo vệ da khỏi tia UV và các yếu tố môi trường, kể cả khi ở trong nhà hoặc làm việc gần nguồn sáng mạnh.
• Tẩy tế bào chết định kỳ bằng các hoạt chất phù hợp như AHA, BHA hoặc retinol nồng độ thấp giúp lỗ chân lông thông thoáng và giảm nguy cơ mụn tái phát.
• Tuân thủ điều trị theo chỉ định của bác sĩ da liễu khi mụn kéo dài hoặc khó kiểm soát để hạn chế viêm dai dẳng và giảm nguy cơ hình thành sẹo rỗ.

Hạn chế nặn mụn và tác động mạnh lên da là một trong những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ hình thành sẹo rỗ.

Câu hỏi thường gặp

1. Sẹo rỗ có lan ra không?

Sẹo lõm không phải là tình trạng có khả năng tự lan ra từ vùng da này sang vùng da khác, bởi bản chất của sẹo rỗ là hậu quả của tổn thương sâu làm đứt gãy collagen trong cấu trúc da.

Tuy nhiên, khi mụn viêm tiếp tục xuất hiện và không được kiểm soát đúng cách, các tổn thương mới sẽ hình thành ở những vùng da khác, dẫn đến phát sinh thêm sẹo mới. Điều này khiến bề mặt da ngày càng kém đồng đều và tạo cảm giác sẹo rỗ lan rộng theo thời gian.

2. Sẹo rỗ có to ra không?

Sẹo rỗ không phát triển theo hướng lan rộng như sẹo lồi. Tuy nhiên, theo thời gian, quá trình lão hóa tự nhiên và sự suy giảm collagen có thể khiến đáy sẹo lâu năm trở nên rõ và sâu hơn, làm bề mặt da kém mịn và sần sùi hơn. Khi không có biện pháp can thiệp phù hợp, các vết lõm hiện hữu sẽ ngày càng lộ rõ, từ đó ảnh hưởng nhiều hơn đến thẩm mỹ làn da.

3. Sẹo rỗ có trị khỏi được không?

Tình trạng da rỗ không thể phục hồi hoàn toàn 100% do đây là tổn thương làm đứt gãy cấu trúc collagen sâu trong da. Tuy nhiên, nhờ các phương pháp y khoa hiện đại như laser tái tạo, lăn kim, bóc tách đáy sẹo hoặc tiêm chất làm đầy, vết sẹo có thể cải thiện khoảng 60-90% tùy từng trường hợp.

Mức độ cải thiện tình trạng mặt rỗ phụ thuộc vào loại và mức độ sẹo, phương pháp điều trị được lựa chọn, tay nghề bác sĩ cũng như việc tuân thủ chăm sóc da sau khi trị sẹo rỗ. Việc can thiệp sớm và đúng cách giúp kích thích tăng sinh collagen, từ đó làm đầy vết lõm và cải thiện rõ rệt bề mặt da.

Nếu bạn đang gặp tình trạng sẹo rỗ và cần được đánh giá chính xác mức độ, loại sẹo cũng như tư vấn phác đồ phù hợp, hãy liên hệ với Phòng khám Da liễu Thẩm mỹ Doctor Laser để được bác sĩ thăm khám trực tiếp và hướng dẫn hướng điều trị an toàn, chuẩn y khoa.

Sẹo rỗ khiến bề mặt da không đồng đều và làm quá trình lão hóa diễn ra nhanh hơn theo thời gian. Việc điều trị cần được thực hiện đúng phương pháp nhằm phục hồi cấu trúc da và kích thích tái tạo collagen. Thăm khám với bác sĩ da liễu chuyên môn giúp đánh giá chính xác tình trạng sẹo và xây dựng hướng điều trị phù hợp, góp phần cải thiện thẩm mỹ và duy trì làn da khỏe mạnh lâu dài.

Nguồn tham khảo:

1. Osborn, C. O. (2018, January 23). What treatments fade or remove chickenpox scars? Healthline. https://www.healthline.com/health/chickenpox-scars