6 cách ngăn ngừa nám da mặt khoa học từ thói quen hằng ngày

Ngăn ngừa nám da là điều nhiều người quan tâm khi bắt đầu nhận thấy các đốm nâu, mảng sạm và lo sắc tố ngày càng rõ hơn. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu ai dễ bị nám, những thói quen nên duy trì để hạn chế nám và các sai lầm cần tránh khi chăm sóc da.

Ai dễ bị nám da?

Nám có thể xuất hiện ở nhiều người, nhưng nguy cơ thường cao hơn khi cơ địa dễ tăng sắc tố kết hợp với ánh sáng, nội tiết tố hoặc tiền sử gia đình. Những nhóm cần chú ý gồm:

• Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản: Nám gặp ở nữ giới nhiều hơn nam giới và thường liên quan đến các giai đoạn nội tiết có nhiều biến động (1).
• Phụ nữ mang thai: Estrogen và progesterone tăng trong thai kỳ có thể làm melanocyte (tế bào sắc tố) hoạt động mạnh hơn ở người có cơ địa dễ bị nám.
• Người sử dụng thuốc tránh thai hoặc liệu pháp nội tiết: Sự thay đổi hormone có thể liên quan đến việc nám xuất hiện hoặc trở nên rõ hơn ở một số người.
• Người có làn da trung bình đến sẫm màu: Nhóm da này có xu hướng tạo sắc tố mạnh và kéo dài hơn khi chịu tác động của ánh sáng hoặc viêm.
• Người có người thân cùng huyết thống bị nám: Tiền sử gia đình là một yếu tố nguy cơ đã được ghi nhận ở người bị nám.
• Người thường xuyên tiếp xúc với ánh nắng: Làm việc ngoài trời hoặc bảo vệ da không đầy đủ khiến tế bào sắc tố liên tục nhận tín hiệu kích thích tạo melanin.
• Người từng bị nám: Các mảng sắc tố đã mờ vẫn có thể đậm trở lại khi tiếp tục gặp ánh sáng, thay đổi nội tiết hoặc những yếu tố thúc đẩy khác.

Nam giới vẫn có thể bị nám, đặc biệt khi có tiền sử gia đình, màu da dễ tăng sắc tố hoặc tiếp xúc nhiều với ánh nắng. Vì vậy, giới tính chỉ làm thay đổi nguy cơ chứ không quyết định hoàn toàn việc một người có bị nám hay không.

Nám da dễ gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, người mang thai, dùng thuốc nội tiết, có tiền sử gia đình bị nám, làn da dễ tăng sắc tố hoặc thường xuyên tiếp xúc ánh nắng.

Cách ngăn ngừa nám da trong thói quen sinh hoạt

Cách ngăn ngừa nám da nên tập trung vào việc giảm các yếu tố thúc đẩy tăng sắc tố trong sinh hoạt hằng ngày. Sáu thói quen dưới đây là những điều bạn nên lưu ý.

1. Tránh tiếp xúc với nhiệt độ cao

Nhiệt chưa được chứng minh có vai trò mạnh như tia cực tím, nhưng tiếp xúc nhiệt kéo dài đã được ghi nhận có liên quan đến tăng sắc tố ở một số người. Môi trường làm việc nóng, đứng lâu gần bếp hoặc lò và thường xuyên xông hơi là những tình huống nên lưu ý nếu da dễ sạm.

Bạn không cần tránh mọi nguồn nhiệt trong sinh hoạt thông thường. Cách phòng tránh nám da hợp lý là giảm thời gian đứng sát nguồn nhiệt mạnh, hạn chế để da nóng kéo dài và chủ động nghỉ ở môi trường thoáng mát khi cảm thấy mặt nóng đỏ rõ.

2. Giảm thời gian sử dụng thiết bị điện tử

Ánh sáng xanh ở liều đủ cao có khả năng tác động đến quá trình tạo sắc tố. Tuy nhiên, lượng ánh sáng phát ra từ điện thoại, máy tính và máy tính bảng trong điều kiện sử dụng thông thường thấp hơn nhiều so với ánh sáng mặt trời và hiện chưa được xác định là tác nhân làm nám nặng lên.

Vì vậy, không cần hạn chế thiết bị một cách cực đoan chỉ để phòng ngừa nám da. Giảm thời gian nhìn màn hình vẫn hữu ích khi giúp bạn bớt thức khuya, nghỉ ngơi đều hơn và giảm căng thẳng. Với sắc tố, bảo vệ da trước ánh sáng mặt trời vẫn cần được ưu tiên hơn màn hình điện tử.

3. Ngủ đủ giấc và đúng giờ

Thức khuya hoặc ngủ không đủ chưa được chứng minh là nguyên nhân trực tiếp tạo ra nám. Tuy nhiên, lịch ngủ thất thường và rối loạn nhịp sinh hoạt xuất hiện nhiều hơn ở một số nhóm người bị nám, đồng thời thường đi kèm căng thẳng kéo dài.

Bạn nên duy trì giờ ngủ tương đối ổn định và hạn chế kéo dài tình trạng thiếu ngủ nhiều ngày liên tiếp. Nếu thường xuyên dùng điện thoại đến khuya, giảm thời gian sử dụng trước khi ngủ sẽ có giá trị cho giấc ngủ và sức khỏe tổng thể hơn là chỉ nhằm ngăn ánh sáng màn hình tác động lên da.

Ngủ đủ giấc và đúng giờ giúp duy trì nhịp sinh hoạt ổn định, hỗ trợ sức khỏe làn da và hạn chế các yếu tố gián tiếp khiến nám khó kiểm soát hơn.

4. Kiểm soát căng thẳng tâm lý

Căng thẳng được xem là một yếu tố có khả năng liên quan đến nám nhưng mối quan hệ này vẫn chưa hoàn toàn rõ. Khi stress kéo dài, cơ thể thay đổi hoạt động của nhiều hormone, trong đó có cortisol do tuyến thượng thận tiết ra. Những thay đổi này có thể tham gia vào các tín hiệu liên quan đến hoạt động của tế bào sắc tố.

Kiểm soát căng thẳng vì thế nên được xem là một phần hỗ trợ trong phòng ngừa nám da. Ngủ đủ, vận động đều, dành thời gian nghỉ ngơi và xử lý nguyên nhân gây stress kéo dài có lợi hơn việc tự tìm thuốc hoặc thực phẩm chức năng với mục đích điều chỉnh cortisol.

5. Cẩn trọng khi dùng các loại thuốc

Một số thuốc có thể liên quan đến tăng sắc tố hoặc làm da nhạy cảm hơn với ánh sáng. Các nhóm cần lưu ý gồm thuốc tránh thai, một số thuốc chống động kinh và thuốc làm tăng nhạy cảm với ánh sáng. Estrogen và progesterone cũng là những hormone có liên quan đến nám ở người có cơ địa phù hợp.

Nếu đốm nâu hoặc mảng sạm xuất hiện rõ sau khi bắt đầu một loại thuốc mới, bạn nên ghi lại thời điểm thay đổi và trao đổi với bác sĩ kê đơn. Không tự ngừng thuốc điều trị, thuốc tránh thai hoặc thuốc nội tiết chỉ vì lo bị nám, vì quyết định thay đổi thuốc còn phụ thuộc mục đích điều trị và sức khỏe tổng thể.

6. Sử dụng các sản phẩm chăm sóc da dịu nhẹ

Da bị kích ứng kéo dài dễ xuất hiện tăng sắc tố sau viêm, khiến những vùng sạm trở nên rõ hơn. Vì vậy, chu trình chăm sóc da nám nên ưu tiên sản phẩm làm sạch dịu nhẹ, dưỡng ẩm phù hợp và hạn chế chồng quá nhiều acid, retinoid hoặc sản phẩm tẩy mạnh khi da đang đỏ, rát hoặc bong tróc.

Kem chống nắng vẫn là sản phẩm quan trọng nhất khi phòng ngừa nám da. Nên chọn loại phổ rộng SPF 30 trở lên. Người dễ tăng sắc tố có thể ưu tiên kem chống nắng có màu chứa oxit sắt để tăng khả năng bảo vệ trước ánh sáng khả kiến từ mặt trời. UVA còn có thể xuyên qua kính cửa sổ, vì vậy ở trong nhà không đồng nghĩa là da hoàn toàn tránh được tác động của ánh sáng.

Sử dụng sản phẩm chăm sóc da dịu nhẹ giúp hạn chế kích ứng, bảo vệ hàng rào da và giảm nguy cơ tăng sắc tố sau viêm khiến nám rõ hơn.

Những sai lầm cần tránh khi phòng ngừa nám da

Phòng ngừa nám da dễ kém hiệu quả khi tập trung quá nhiều vào những yếu tố nhỏ nhưng lại bỏ qua ánh nắng, kích ứng và cách chăm sóc da hằng ngày. Một số sai lầm thường gặp gồm:

• Chỉ chống nắng khi trời nắng gắt: Tia cực tím vẫn hiện diện khi trời nhiều mây. Người dễ bị nám nên duy trì bảo vệ da đều đặn thay vì chỉ dùng kem chống nắng vào những ngày nắng mạnh.
• Cho rằng ở trong nhà sẽ không bị nám: UVA có khả năng xuyên qua kính cửa sổ. Nếu bàn làm việc nằm sát cửa kính hoặc bạn thường xuyên ngồi ở nơi nhận nhiều ánh sáng mặt trời, da vẫn cần được bảo vệ.
• Lo ánh sáng điện thoại hơn ánh sáng mặt trời: Ánh sáng xanh từ thiết bị ở mức sử dụng thông thường hiện chưa được chứng minh làm nám nặng lên. Không nên bỏ qua chống nắng nhưng lại quá phụ thuộc vào chế độ lọc ánh sáng xanh trên màn hình.
• Lột tẩy da để ngừa nám từ sớm: Peel mạnh, kem làm trắng không rõ thành phần hoặc phối hợp quá nhiều hoạt chất dễ gây viêm. Khi da bị tổn thương, hắc tố có thể tăng lên và tạo thêm vùng tăng sắc tố.
• Dùng sản phẩm gây châm chích nhưng vẫn cố tiếp tục: Cảm giác nóng rát kéo dài không phải dấu hiệu cho thấy sản phẩm đang làm sáng da tốt hơn. Kích ứng có thể khiến đốm nâu và mảng sạm trở nên đậm màu hơn.
• Tự ngừng thuốc khi thấy da sạm: Một số thuốc có liên quan đến sắc tố nhưng không đồng nghĩa người sử dụng phải ngừng thuốc ngay. Việc thay đổi thuốc cần được trao đổi với bác sĩ đang điều trị.
• Xem mọi đốm nâu trên mặt đều là nám: Nám, tàn nhang, đồi mồi và tăng sắc tố sau viêm đều có thể làm da xuất hiện vùng màu nâu nhưng không phải cùng một tình trạng. Nếu tổn thương thay đổi nhanh, nổi gồ, chảy máu hoặc có hình dạng bất thường, nên khám da liễu để xác định nguyên nhân.
• Mong phòng ngừa sẽ loại bỏ hoàn toàn nguy cơ nám: Di truyền, nội tiết và cơ địa không phải yếu tố nào cũng kiểm soát được. Mục tiêu phù hợp hơn là giảm tác nhân thúc đẩy, hạn chế sắc tố mới hình thành và ngăn vùng nám có sẵn đậm thêm.

Chỉ chống nắng khi trời nắng gắt là sai lầm vì tia cực tím vẫn hiện diện khi trời nhiều mây, người dễ bị nám cần duy trì bảo vệ da đều đặn mỗi ngày.

Nếu đã xuất hiện các mảng sạm kéo dài hoặc khó phân biệt nám với những dạng tăng sắc tố khác, bạn có thể liên hệ Phòng khám Da liễu Thẩm mỹ Doctor Laser để được bác sĩ kiểm tra tình trạng da, tư vấn cách chăm sóc và theo dõi khi cần.

Hy vọng bài viết đã giúp bạn hiểu rõ hơn về ngăn ngừa nám da và những thói quen nên duy trì hằng ngày. Bảo vệ da trước ánh sáng, tránh kích ứng và kiểm soát các yếu tố liên quan là nền tảng giúp hạn chế nám hình thành hoặc đậm màu trở lại.

Nguồn tham khảo:

1. Zhao, L., Fu, X., & Cheng, H. (2024). Prevention of Melasma during Pregnancy: Risk factors and Photoprotection-Focused Strategies. Clinical Cosmetic and Investigational Dermatology, Volume 17, 2301–2310. https://doi.org/10.2147/ccid.s488663