Nám da ở trẻ em cần được đánh giá thận trọng vì những vùng da sẫm màu ở trẻ nhỏ thường không phải nám kinh điển như ở người lớn. Nám da rất hiếm được ghi nhận trước tuổi dậy thì, trong khi bớt sắc tố, tàn nhang và tăng sắc tố sau viêm phổ biến hơn. Bài viết sau đây sẽ giúp phụ huynh nhận biết biểu hiện, nguyên nhân, tình trạng dễ nhầm lẫn và hướng xử lý an toàn cho trẻ.
Nám da ở trẻ em là gì?
Nám da ở trẻ em là tình trạng tăng sắc tố mắc phải, trong đó hoạt động của tế bào sắc tố tăng lên khiến hắc tố melanin tập trung nhiều hơn tại một số vùng da. Melanin sau đó được phân bố tới các tế bào biểu bì, làm da xuất hiện những đốm hoặc mảng sẫm màu hơn vùng xung quanh.
Nám kinh điển thường xuất hiện đối xứng trên mặt với màu nâu, nâu xám hoặc đôi khi xám xanh. Tuy nhiên, tình trạng này chủ yếu gặp ở người trưởng thành và rất hiếm trước tuổi dậy thì. Vì vậy, một trẻ nhỏ có mảng sạm từ khi mới sinh hoặc những đốm màu bất thường không nên được mặc định là bị nám (1).
Đối với bệnh nám da ở trẻ em, việc quan trọng nhất là xác định đúng bản chất tổn thương. Nhiều trường hợp phụ huynh gọi là nám thực tế có thể là bớt bẩm sinh, dát cà phê sữa, tàn nhang hoặc vết thâm hình thành sau viêm da.
Dấu hiệu nhận biết nám da ở trẻ em
Nếu trẻ thực sự có biểu hiện giống tình trạng da bị nám, các đặc điểm thường cần được chú ý gồm:
- Xuất hiện dát phẳng hoặc mảng sạm: Vùng đổi màu nằm ngang bề mặt da, thường không nổi gồ và không làm thay đổi cấu trúc da.
- Màu sắc từ nâu đến nâu xám: Một số vùng sắc tố sâu có thể nhìn xám xanh, đặc biệt trên nền da sẫm màu.
- Thường nằm ở vùng mặt: Hai má, trán, mũi và vùng phía trên môi là những vị trí điển hình của nám.
- Có xu hướng xuất hiện hai bên: Nám kinh điển thường phân bố tương đối đối xứng thay vì chỉ tạo một mảng rõ ở một bên mặt.
- Không gây đau hoặc ngứa: Nếu vùng da đỏ, bong vảy, ngứa hoặc đau, cần nghĩ thêm đến các bệnh da khác.
- Dễ rõ màu hơn khi tiếp xúc ánh nắng: Tia cực tím kích thích sản xuất melanin nên vùng sắc tố có thể trở nên dễ nhận thấy hơn.
Ở trẻ nhỏ, những đốm nâu li ti, từ chấm nhỏ cỡ đầu tăm đến vài milimet ở mũi và hai má thường gợi ý tàn nhang hơn nám. Tàn nhang có thể xuất hiện từ thời thơ ấu, đậm hơn khi tiếp xúc ánh nắng và nhạt bớt khi ít tiếp xúc tia UV.
Nám da ở trẻ em thường biểu hiện bằng các dát hoặc mảng sạm phẳng màu nâu đến nâu xám, thường phân bố tương đối đối xứng trên mặt và có thể rõ hơn khi tiếp xúc ánh nắng.
Nguyên nhân khiến trẻ em bị nám da
Trẻ em bị nám da thực sự ít gặp, đặc biệt trước tuổi dậy thì. Các yếu tố dưới đây có thể liên quan đến nám hoặc tạo ra tình trạng tăng sắc tố trông giống nám, vì vậy cần phân biệt trước khi điều trị.
1. Yếu tố di truyền từ gia đình
Cơ địa gia đình có thể ảnh hưởng đến khả năng xuất hiện nám khi kết hợp với ánh nắng và những yếu tố thúc đẩy khác. Tuy nhiên, cha mẹ bị nám không đồng nghĩa trẻ sẽ sinh ra đã có nám.
Di truyền cũng liên quan đến nhiều dạng sắc tố thường gặp ở trẻ như tàn nhang và một số loại bớt. Vì vậy, một đốm nâu xuất hiện sớm không thể chỉ dựa vào tiền sử gia đình để xác định là nám.
2. Nội tiết tố ở tuổi dậy thì
Nám da rất hiếm trước tuổi dậy thì. Ở trẻ lớn và thanh thiếu niên, những biến đổi nội tiết có thể tạo bối cảnh thuận lợi khiến tình trạng nám da tuổi dậy thì hình thành và phát triển, nhất là khi kết hợp với ánh nắng và cơ địa nhạy cảm.
Tuy nhiên, không nên quy mọi mảng sạm xuất hiện ở tuổi dậy thì cho nội tiết. Tàn nhang, thâm sau mụn và các dạng rối loạn sắc tố khác vẫn cần được loại trừ trước khi lựa chọn cách điều trị.
Biến đổi nội tiết ở tuổi dậy thì có thể góp phần làm sắc tố da thay đổi, đặc biệt khi kết hợp với ánh nắng và cơ địa nhạy cảm, nhưng vẫn cần phân biệt với tàn nhang hoặc thâm sau mụn.
3. Ánh nắng mặt trời
Tia UV kích thích tế bào sắc tố tăng sản xuất melanin. Vì vậy, vùng da thường xuyên tiếp xúc nắng có thể sẫm màu hơn và nám đang có cũng dễ trở nên rõ hơn (2).
Ánh nắng không chỉ tác động đến nám. Tàn nhang và tăng sắc tố sau viêm cũng có thể đậm màu khi trẻ ở ngoài trời nhiều, nên việc sắc tố tăng sau nắng chưa đủ để khẳng định trẻ bị nám.
4. Phản ứng viêm sau tổn thương da
Viêm da cơ địa, mụn ở tuổi dậy thì, côn trùng cắn, bỏng hoặc trầy xước có thể để lại tăng sắc tố sau viêm. Khi lớp biểu bì bị viêm, tế bào sắc tố tăng sản xuất melanin và chuyển sắc tố sang các tế bào xung quanh.
Vết thâm thường nằm đúng vị trí da từng bị tổn thương và có màu từ nâu đến xám nâu. Đây là nguyên nhân dễ khiến phụ huynh nghĩ trẻ bị nám dù bản chất sắc tố khác với nám.
5. Tác dụng phụ của thuốc
Một số thuốc có thể gây tăng sắc tố hoặc tạo vùng đổi màu giống nám. Chẳng hạn, một số thuốc chống co giật có thể liên quan đến sắc tố nâu xám ở mặt và cổ.
Nếu sắc tố xuất hiện sau khi trẻ bắt đầu hoặc sử dụng thuốc kéo dài, phụ huynh nên cung cấp danh sách thuốc cho bác sĩ khi thăm khám. Không nên tự ngưng thuốc đang được kê chỉ vì thấy da trẻ sẫm màu hơn.
Một số thuốc có thể gây tăng sắc tố hoặc tạo vùng da đổi màu giống nám ở trẻ em, vì vậy phụ huynh nên cung cấp đầy đủ danh sách thuốc cho bác sĩ khi thăm khám.
6. Bệnh lý liên quan
Một số bệnh toàn thân có thể làm da trẻ sẫm màu nhưng biểu hiện thường không giống nám kinh điển. Ví dụ, suy tuyến thượng thận nguyên phát có thể gây tăng sắc tố lan tỏa ở nếp gấp, sẹo, khớp ngón tay, môi và niêm mạc miệng.
Nếu da sẫm màu kèm mệt kéo dài, sút cân, chóng mặt, đau bụng hoặc sắc tố xuất hiện ở nhiều vùng cơ thể, trẻ cần được đánh giá y khoa. Khi đó, xử lý bệnh nền quan trọng hơn các phương pháp làm sáng da.
Nám da ở trẻ em có gây ảnh hưởng gì không?
Nám da ở trẻ em thường không gây nguy hiểm trực tiếp đến sức khỏe thể chất hay tính mạng, nhưng vẫn có thể ảnh hưởng đến thẩm mỹ và tâm lý của trẻ. Khi các đốm nâu hoặc mảng sạm xuất hiện rõ trên mặt, trẻ lớn có thể cảm thấy thiếu tự tin, ngại giao tiếp hoặc chú ý quá mức đến ngoại hình.
Điều cần quan tâm hơn là không phải vùng da sẫm màu nào ở trẻ cũng là nám. Một số trường hợp có thể liên quan đến tàn nhang, bớt sắc tố, tăng sắc tố sau viêm hoặc bệnh lý khác. Vì vậy, nếu sắc tố xuất hiện bất thường, lan rộng hoặc thay đổi nhanh, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám da liễu để xác định đúng nguyên nhân.
Các tình trạng da dễ nhầm lẫn với nám ở trẻ em
Các vùng da tối màu ở trẻ cần được phân biệt dựa trên thời điểm xuất hiện, màu sắc, vị trí và diễn tiến:
| Tình trạng | Đặc điểm thường gặp |
| Nám kinh điển | Mảng nâu hoặc nâu xám, dát phẳng, thường đối xứng ở hai bên mặt và rất hiếm trước tuổi dậy thì |
| Tàn nhang | Nhiều đốm nâu nhỏ ở mũi, má hoặc vùng phơi nắng, thường xuất hiện từ thời thơ ấu và đậm hơn vào mùa nắng |
| Dát cà phê sữa | Mảng nâu phẳng, màu khá đồng đều, bờ tương đối rõ, thường có từ nhỏ và không phân bố giống nám |
| Bớt Ota | Mảng xanh xám, nâu tím hoặc xanh lam, thường ở một bên vùng trán và quanh mắt, có thể có từ khi sinh hoặc xuất hiện ở tuổi thiếu niên |
| Tăng sắc tố sau viêm | Vết nâu hoặc xám xuất hiện đúng nơi từng bị viêm da, mụn, bỏng, côn trùng cắn hoặc trầy xước |
Sự khác biệt này đặc biệt quan trọng vì cách xử lý mỗi tình trạng không giống nhau. Chẳng hạn, một số bớt sắc tố có chỉ định laser riêng, trong khi tàn nhang ở trẻ thường chỉ cần bảo vệ da khỏi nắng nếu không gây ảnh hưởng đáng kể.
Tàn nhang ở trẻ em thường là những đốm nâu nhỏ xuất hiện ở mũi, má hoặc vùng thường phơi nắng và có thể đậm màu hơn khi tiếp xúc tia UV.
Các phương pháp điều trị nám da ở trẻ em hiện nay
Điều trị nám da ở trẻ em cần bắt đầu bằng chẩn đoán đúng, không phải chọn ngay một phương pháp làm sáng da. Nhiều cách điều trị nám được sử dụng ở người lớn chưa có dữ liệu đầy đủ cho trẻ nhỏ, vì vậy tuổi, nguyên nhân tăng sắc tố và lợi ích thực tế cần được đánh giá trước khi can thiệp.
1. Peel da
Peel sử dụng acid để loại bỏ một phần lớp tế bào bề mặt và có thể được dùng cho rối loạn sắc tố ở người lớn. Tuy nhiên, peel không phải lựa chọn thường quy cho trẻ nhỏ bị nghi nám. Với thanh thiếu niên, phương pháp này chỉ nên cân nhắc sau khi bác sĩ xác định đúng tình trạng và đánh giá khả năng phục hồi của da.
Phụ huynh không nên mua acid peel về tự thực hiện cho trẻ. Sản phẩm peel mạnh dùng không đúng cách có thể gây bỏng hóa chất, thay đổi màu da, nhiễm trùng và sẹo.
Peel da không phải lựa chọn thường quy cho trẻ nhỏ bị nghi nám và chỉ nên được cân nhắc ở thanh thiếu niên sau khi bác sĩ đánh giá đúng tình trạng da.
2. Laser
Laser sắc tố có thể được sử dụng trong một số bệnh lý sắc tố ở trẻ, đặc biệt với những loại bớt có chỉ định phù hợp. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa mọi trường hợp được gọi là nám ở trẻ đều cần bắn laser.
Với nám da thật sự ở thanh thiếu niên, quyết định can thiệp cần thận trọng vì laser có thể gây đỏ da, tăng sắc tố sau viêm hoặc giảm sắc tố. Chẩn đoán chính xác và bảo vệ da khỏi ánh nắng vẫn là bước nền trước khi cân nhắc công nghệ.
3. Tiêm meso
Tiêm meso không phải phương pháp thường quy để điều trị nám ở trẻ em. Dữ liệu về mesotherapy ở nhóm tuổi này còn hạn chế và nhiều hoạt chất dùng trong meso thẩm mỹ chưa được chấp thuận cho trẻ em.
Vì vậy, phụ huynh không nên áp dụng các liệu trình meso làm sáng da dành cho người lớn cho trẻ, kể cả khi vùng sắc tố nằm trên mặt và gây ảnh hưởng thẩm mỹ.
4. Mài da vi điểm
Mài da vi điểm tác động chủ yếu lên lớp bề mặt, giúp loại bỏ tế bào sừng và có thể làm màu da trông đồng đều hơn ở một số người trưởng thành. Phương pháp này cũng được sử dụng cho nám da ở người lớn nhưng chưa phải lựa chọn tiêu chuẩn cho nám ở trẻ nhỏ.
Nếu tổn thương thực chất là tăng sắc tố sau viêm, việc tác động quá mức lên da còn có thể tạo thêm kích ứng. Các thiết bị mài da tại nhà vì thế không nên tự sử dụng trên da trẻ.
5. Thuốc bôi đặc trị
Thuốc làm giảm sắc tố dành cho người lớn không nên được tự lấy để bôi cho trẻ. Một số sản phẩm hydroquinone 4% và tretinoin có thông tin kê đơn nêu rằng độ an toàn và hiệu quả chưa được xác lập ở trẻ dưới 12 tuổi. Công thức phối hợp hydroquinone, tretinoin và corticosteroid dùng cho nám cũng chưa xác lập độ an toàn ở nhóm trẻ em.
Tretinoin có thể gây đỏ, sưng, phồng rộp hoặc đóng vảy ở da nhạy cảm. Vì vậy, ngay cả với trẻ lớn, thuốc bôi cần được lựa chọn theo tuổi, chẩn đoán và tình trạng da thay vì sao chép đơn trị nám của người lớn.
Thuốc bôi giảm sắc tố ở trẻ em cần được bác sĩ lựa chọn theo độ tuổi, chẩn đoán và tình trạng da, không nên tự sử dụng thuốc trị nám dành cho người lớn.
6. Thuốc uống kê đơn
Thuốc uống không phải lựa chọn thường quy chỉ để làm sáng vùng nám ở trẻ. Những thuốc được sử dụng trong điều trị nám ở người lớn không nên tự dùng cho trẻ khi chưa có chỉ định chuyên khoa.
Nếu tăng sắc tố liên quan đến một bệnh lý toàn thân hoặc thuốc trẻ đang sử dụng, hướng xử lý sẽ tập trung vào nguyên nhân đó. Phụ huynh không nên tự mua thuốc uống trị nám hoặc ngưng thuốc kê đơn hiện tại của trẻ.
Quy trình điều trị nám da ở trẻ em
Điều trị nám da ở trẻ em cần bắt đầu bằng việc xác định đúng loại sắc tố và nguyên nhân trước khi lựa chọn phương pháp. Quy trình thường gồm các bước sau:
- Bước 1: Thăm khám và đánh giá vùng sắc tố
- Bác sĩ kiểm tra màu sắc, vị trí, mức độ lan rộng và thời điểm xuất hiện để phân biệt nám với tàn nhang, bớt sắc tố hoặc tăng sắc tố sau viêm.
- Bước 2: Tìm nguyên nhân và yếu tố liên quan
- Tiền sử tiếp xúc ánh nắng, viêm da, mụn, thuốc đang sử dụng và các vấn đề sức khỏe khác được xem xét để xác định yếu tố khiến da sẫm màu.
- Bước 3: Kiểm tra da bằng công cụ hỗ trợ khi cần
- Một số trường hợp có thể được soi da, dùng đèn Wood hoặc dermoscopy để đánh giá đặc điểm sắc tố và hỗ trợ chẩn đoán chính xác hơn.
- Bước 4: Lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp
- Bác sĩ căn cứ vào độ tuổi, loại sắc tố và tình trạng da để lựa chọn chăm sóc tại chỗ, thuốc bôi hoặc can thiệp chuyên sâu khi thực sự cần thiết.
- Bước 5: Thực hiện điều trị và bảo vệ vùng da
- Phương pháp được tiến hành với mức độ phù hợp với da trẻ, đồng thời hạn chế các tác động mạnh có thể gây kích ứng hoặc tăng sắc tố sau viêm.
- Bước 6: Hướng dẫn chăm sóc sau điều trị
- Phụ huynh được hướng dẫn làm sạch nhẹ nhàng, dưỡng ẩm, che chắn và chống nắng phù hợp để giúp da phục hồi ổn định.
- Bước 7: Tái khám và theo dõi sắc tố
- Bác sĩ kiểm tra mức độ cải thiện, phản ứng của da và điều chỉnh hướng điều trị nếu sắc tố kéo dài, đậm hơn hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường.
Quy trình điều trị nám da ở trẻ em gồm thăm khám, xác định loại sắc tố và nguyên nhân, lựa chọn phương pháp phù hợp, chăm sóc sau điều trị và tái khám theo dõi đáp ứng.
Rủi ro có thể gặp sau khi trị nám da cho
Rủi ro phụ thuộc vào phương pháp được sử dụng và độ nhạy cảm của da trẻ. Những phản ứng có thể gặp gồm:
- Đỏ và châm chích: Thường liên quan đến thuốc bôi, peel hoặc các thủ thuật làm da nhạy cảm hơn.
- Khô và bong da: Có thể xảy ra khi dùng hoạt chất làm tăng thay mới tế bào quá mạnh.
- Sưng hoặc phồng rộp: Có thể xuất hiện khi da phản ứng mạnh với thuốc, acid hoặc năng lượng điều trị.
- Tăng sắc tố sau viêm: Kích ứng hoặc tổn thương da có thể kích thích sản xuất thêm melanin, khiến vùng điều trị sẫm màu hơn.
- Giảm sắc tố: Một số thủ thuật tác động vào sắc tố có thể khiến vùng da sáng hơn màu tự nhiên.
- Bỏng và sẹo: Nguy cơ tăng khi sử dụng peel mạnh hoặc thực hiện thủ thuật không phù hợp.
Nếu trẻ bị đau tăng, phồng rộp, chảy dịch, đỏ lan rộng hoặc vùng da đổi màu nhanh sau điều trị, phụ huynh nên liên hệ bác sĩ da liễu để được kiểm tra sớm.
Hướng dẫn chăm sóc da sau khi điều trị nám da ở trẻ em
Da trẻ cần được chăm sóc đơn giản và hạn chế các tác động dễ gây viêm trong giai đoạn sau điều trị.
Nên làm
- Làm sạch nhẹ nhàng: Dùng sản phẩm phù hợp độ tuổi và tránh chà xát vùng vừa điều trị.
- Dưỡng ẩm theo hướng dẫn: Giúp giảm khô, căng và hỗ trợ hàng rào bảo vệ da phục hồi.
- Che chắn khi ra ngoài: Ưu tiên mũ rộng vành, quần áo che phủ và bóng râm.
- Dùng kem chống nắng phù hợp: Trẻ từ 6 tháng tuổi có thể dùng kem chống nắng phổ rộng SPF 30 trở lên trên vùng da hở. Trẻ dưới 6 tháng nên ưu tiên bóng râm và quần áo bảo vệ.
Không nên làm
- Tự bôi kem trị nám, kem làm trắng hoặc thuốc kê đơn của người lớn.
- Dùng chanh, acid, tẩy da chết mạnh hoặc công thức làm sáng da tại nhà.
- Cạy lớp bong, gãi hoặc chà xát vùng đang phục hồi.
- Tự mua máy laser, máy mài da hoặc thiết bị làm sáng sắc tố để dùng cho trẻ.
Trẻ nên được che chắn bằng mũ rộng vành, quần áo phù hợp và ưu tiên bóng râm khi ra ngoài để hạn chế da tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng.
Có thể phòng ngừa nám da ở trẻ em không?
Không thể phòng ngừa mọi dạng tăng sắc tố ở trẻ vì một số tình trạng liên quan đến di truyền hoặc bớt bẩm sinh. Tuy nhiên, bảo vệ da khỏi tia UV và hạn chế viêm da có thể giúp giảm tình trạng sắc tố đậm thêm.
Phụ huynh nên cho trẻ che chắn khi hoạt động ngoài trời, sử dụng chống nắng phù hợp với độ tuổi và xử lý sớm viêm da, mụn hoặc vết thương. Khi trẻ xuất hiện mảng sắc tố mới, việc chẩn đoán trước khi dùng sản phẩm làm sáng da giúp tránh những can thiệp không cần thiết.
Câu hỏi thường gặp
1. Vết nám ở trẻ em có thể tự biến mất không?
Vết nám hay sạm da ở trẻ em rất khó tự biến mất hoàn toàn nếu không tìm ra nguyên nhân và chăm sóc da đúng cách. Một số vùng tăng sắc tố có thể nhạt dần theo thời gian, đặc biệt khi liên quan đến viêm da hoặc tiếp xúc ánh nắng, nhưng mức độ cải thiện khác nhau ở từng trẻ. Nếu vùng da sẫm màu kéo dài, lan rộng hoặc ngày càng đậm, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám da liễu để xác định đúng nguyên nhân trước khi điều trị.
2. Ánh sáng từ đèn học có gây nám da cho trẻ không?
Ánh sáng từ đèn học thông thường không được xem là nguyên nhân trực tiếp gây nám da ở trẻ em. Ánh sáng nhìn thấy có thể ảnh hưởng đến sắc tố trong một số trường hợp, nhưng tác động được quan tâm nhiều hơn là ánh sáng mặt trời, đặc biệt khi da tiếp xúc với tia UV. Vì vậy, phụ huynh không cần hạn chế trẻ học dưới đèn chỉ vì lo ngại nám da.
3. Chi phí trị nám da ở trẻ em giá bao nhiêu?
Chi phí trị nám da ở trẻ em thường dao động từ 2.000.000 – 3.000.000 VNĐ/lần, tùy loại sắc tố, mức độ tổn thương, diện tích điều trị và phương pháp được bác sĩ lựa chọn. Với trẻ nhỏ, bác sĩ cần xác định chính xác nguyên nhân sạm da trước khi chỉ định thủ thuật, vì không phải trường hợp nào cũng cần điều trị bằng công nghệ.
4. Điều trị nám da cho trẻ em ở đâu an toàn?
Điều trị nám da ở trẻ em nên thực hiện tại cơ sở da liễu có bác sĩ trực tiếp thăm khám, đủ khả năng phân biệt nám với tàn nhang, bớt sắc tố hoặc tăng sắc tố sau viêm. Việc xác định đúng nguyên nhân giúp hạn chế dùng thuốc hoặc thủ thuật không phù hợp với làn da còn nhạy cảm của trẻ.
Tại Phòng khám Da liễu Thẩm mỹ Doctor Laser, bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng sắc tố, độ tuổi và đặc điểm nền da trước khi xây dựng phác đồ điều trị phù hợp. Quá trình điều trị được theo dõi để điều chỉnh phương pháp khi cần, đồng thời hướng dẫn phụ huynh chăm sóc và bảo vệ da cho trẻ.
Nếu trẻ có đốm nâu, mảng sạm hoặc vùng xám xanh kéo dài và phụ huynh chưa xác định được nguyên nhân, có thể đưa bé đến Phòng khám Da liễu Thẩm mỹ Doctor Laser để bác sĩ thăm khám trực tiếp, tư vấn hướng điều trị phù hợp và theo dõi sự thay đổi của da.
- Địa chỉ: 33Bis Phan Đình Phùng, P. Phú Nhuận, TP.HCM
- Hotline: 0346 888 794
- Fanpage: https://www.facebook.com/phongkhamthammydoctorlaser/
- Website: doctorlaser.org
Hy vọng bài viết đã giúp bạn hiểu rõ hơn về nám da ở trẻ em, từ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết đến các phương pháp điều trị và cách chăm sóc phù hợp. Nếu vùng sắc tố kéo dài, lan rộng hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở da liễu uy tín để được thăm khám và xác định đúng nguyên nhân.
Nguồn tham khảo:
- Mosca, S., & Morrone, A. (2023). Human skin pigmentation: from a biological feature to a social determinant. Healthcare, 11(14), 2091. https://doi.org/10.3390/healthcare11142091
- Melasma: Causes. (n.d.). https://www.aad.org/public/diseases/a-z/melasma-causes
