Mất sắc tố da sau laser là do đâu? Dấu hiệu nhận biết và cách điều trị

Mất sắc tố da sau laser có thể khiến da xuất hiện những đốm trắng hoặc mảng màu nhạt hơn vùng xung quanh, gây mất thẩm mỹ và khiến nhiều người lo lắng. Tình trạng này đôi khi cải thiện theo thời gian nhưng cũng có trường hợp kéo dài do tế bào sắc tố bị tổn thương. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết, khả năng hồi phục và các phương pháp điều trị phù hợp.

Mất sắc tố da sau laser là gì?

Mất sắc tố da sau laser, còn được gọi là giảm sắc tố dạng đốm hoặc bạch biến dạng đốm (punctate leukoderma), là biến chứng ít gặp sau điều trị bằng laser Q-switched hoặc laser CO2. Trong điều trị nám da bằng laser Q-switched Nd năng lượng thấp, tỷ lệ xuất hiện biến chứng này được ghi nhận lên đến 16,8%. Tình trạng mất sắc tố có thể chỉ kéo dài tạm thời hoặc tồn tại vĩnh viễn. Các yếu tố liên quan gồm lựa chọn công nghệ laser không phù hợp, sử dụng năng lượng quá cao, thao tác sai kỹ thuật hoặc chăm sóc da không đúng cách.

Biểu hiện đặc trưng là những đốm hoặc mảng da trắng sáng hơn vùng xung quanh, thường có hình tròn hay bầu dục, kích thước nhỏ và ranh giới rõ. Các vùng da này thường không gây ngứa, đau hoặc bong vảy. Đốm trắng có thể xuất hiện chỉ sau vài buổi chiếu laser. Vì vậy, cần theo dõi sự thay đổi sắc tố da sau từng lần điều trị để phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường (1).

>> Xem thêm bài viết liên quan: Mất sắc tố da là gì?

Nguyên nhân gây mất sắc tố da sau laser

Mất sắc tố da do laser thường liên quan đến mức độ tác động của năng lượng, phản ứng của tế bào sắc tố và khả năng phục hồi của da. Nguy cơ còn chịu ảnh hưởng bởi loại laser, đặc điểm nền da và cách chăm sóc sau điều trị.

1. Năng lượng laser quá cao

Năng lượng laser vượt quá khả năng chịu đựng của da có thể gây tổn thương nhiệt tại thượng bì và các cấu trúc xung quanh. Khi tế bào sắc tố bị phá hủy hoặc suy giảm chức năng, vùng điều trị sẽ sản xuất ít melanin hơn, từ đó xuất hiện những mảng da trắng.

Nguy cơ phụ thuộc vào bước sóng, mật độ năng lượng, thời gian xung và số lần tác động lên cùng một vị trí. Các công nghệ như CO2 Fractional hoặc Q-switched Nd:YAG đều có thể gây rối loạn sắc tố nếu sử dụng thông số không phù hợp. Tuy nhiên, mỗi công nghệ có cơ chế tác động và mức độ rủi ro khác nhau.

Năng lượng laser quá cao hoặc thông số không phù hợp có thể làm tổn thương tế bào hắc tố, khiến vùng điều trị xuất hiện đốm trắng hoặc mảng da nhạt màu.

2. Tần suất điều trị quá dày

Điều trị laser liên tục khi da chưa phục hồi có thể làm tăng nguy cơ tổn thương tích lũy. Đặc biệt, laser toning sử dụng Q-switched Nd:YAG ở chế độ năng lượng thấp nhưng lặp lại nhiều lần vẫn có nguy cơ gây giảm sắc tố dạng đốm.

Khi khoảng cách giữa các buổi quá ngắn so với khả năng hồi phục, tế bào sắc tố có thể chịu tác động liên tiếp. Nguy cơ phụ thuộc vào tổng năng lượng tích lũy, số buổi và phản ứng của da, không chỉ riêng tần suất điều trị.

3. Phản ứng viêm quá mức

Phản ứng viêm mạnh sau laser có thể làm gián đoạn hoạt động của tế bào sắc tố, dẫn đến giảm sản xuất melanin. Tình trạng này dễ xảy ra hơn khi da bị bỏng, phồng rộp, bong tróc sâu hoặc xuất hiện tổn thương kéo dài.

Sau viêm, da có thể xuất hiện thâm da do tăng sắc tố hoặc rơi vào tình trạng mất sắc tố da do suy giảm lượng melanin nghiêm trọng. Nếu tổn thương ảnh hưởng đến màng đáy và các cấu trúc giúp tái tạo tế bào sắc tố, khả năng phục hồi màu da có thể bị hạn chế.

4. Suy giảm enzym tạo sắc tố

Tyrosinase là enzym quan trọng tham gia quá trình tổng hợp melanin. Sau tác động laser, hoạt động tạo sắc tố có thể bị ức chế tạm thời, khiến vùng da điều trị trở nên nhạt màu dù tế bào sắc tố chưa bị phá hủy hoàn toàn.

Tuy nhiên, mất sắc tố không chỉ xuất phát từ sự suy giảm enzym. Nếu số lượng melanocyte giảm đáng kể, khả năng tạo melanin cũng bị ảnh hưởng. Sự khác biệt này góp phần giải thích vì sao có người phục hồi màu da, trong khi người khác xuất hiện đốm trắng kéo dài (2).

Hoạt động tyrosinase bị suy giảm sau laser có thể làm giảm quá trình tạo melanin, khiến vùng da điều trị trở nên nhạt màu hoặc xuất hiện đốm trắng.

5. Nền da sẫm màu

Người có nền da sẫm màu thường dễ nhận thấy sự chênh lệch giữa vùng mất sắc tố và da lành. Theo thang phân loại Fitzpatrick, những người thuộc nhóm da III đến VI cần được đánh giá kỹ nguy cơ rối loạn sắc tố trước khi thực hiện laser.

Da nhiều melanin cũng có thể hấp thụ năng lượng mạnh hơn ở một số bước sóng nhất định. Điều này làm tăng nguy cơ tổn thương ngoài ý muốn nếu thông số không được điều chỉnh phù hợp. Tuy nhiên, nền da sẫm màu không đồng nghĩa chắc chắn sẽ bị mất sắc tố.

6. Chăm sóc sai cách

Chăm sóc không phù hợp sau laser có thể khiến da kích ứng kéo dài, làm tăng nguy cơ rối loạn sắc tố. Những hành động như cạy vảy, chà xát mạnh hoặc sử dụng sản phẩm tẩy da chết khi da chưa lành có thể làm tổn thương lớp biểu bì đang tái tạo.

Việc tự ý sử dụng corticoid kéo dài hoặc bôi các sản phẩm gây kích ứng cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình phục hồi da. Tiếp xúc tia UV khi không bảo vệ da chủ yếu làm tăng nguy cơ thâm sạm, đồng thời khiến sự chênh lệch màu sắc tại vùng mất sắc tố rõ hơn.

Dấu hiệu nhận biết mất sắc tố da sau laser

Các dấu hiệu giảm sắc tố da sau laser thường xuất hiện tại vùng từng được điều trị, với những thay đổi màu sắc dễ nhận thấy như:

• Xuất hiện đốm trắng: Những chấm trắng nhỏ hình thành tại vùng chiếu laser, đôi khi nằm rải rác hoặc tập trung thành từng cụm.
• Da nhạt màu loang lổ: Các vùng sáng màu phân bố không đều, tạo sự khác biệt rõ với màu da tự nhiên.
• Mảng trắng có ranh giới rõ: Một số trường hợp xuất hiện vùng trắng tương đối đồng nhất, đặc biệt khi lượng melanin giảm nhiều.
• Bề mặt da vẫn phẳng: Nếu chỉ có rối loạn sắc tố, da thường không bị lõm hoặc nổi gồ. Trường hợp có sẹo trắng, bề mặt có thể thay đổi kết cấu.
• Màu da không đều kéo dài: Vùng da vẫn trắng hoặc nhạt màu sau khi hiện tượng đỏ, bong tróc và các phản ứng thông thường đã giảm.

Đốm trắng sau laser có thể xuất hiện sau vài tuần hoặc sau nhiều buổi laser toning. Cần phân biệt tình trạng này với bệnh bạch biến do cơ chế tự miễn, đôi khi có thể bị kích hoạt bởi tổn thương laser. Nếu đốm trắng lan rộng, xuất hiện ngoài vùng điều trị hoặc kéo dài không cải thiện, người bệnh nên khám bác sĩ da liễu.

Mất sắc tố da sau laser có thể biểu hiện bằng đốm trắng, mảng da nhạt màu, vùng da loang lổ hoặc màu da không đều kéo dài tại vị trí điều trị.

Mất sắc tố da sau laser có chữa khỏi được không?

Mất sắc tố da sau laser có thể chữa khỏi hoặc cải thiện, nhưng khả năng phục hồi hoàn toàn phụ thuộc vào mức độ tổn thương của các tế bào sản sinh hắc tố (melanocyte). Nếu các tế bào này chỉ bị suy giảm hoạt động, da vẫn có khả năng tái tạo melanin và dần lấy lại màu sắc tự nhiên. Quá trình phục hồi còn có thể được hỗ trợ bởi tế bào gốc sắc tố tại nang lông khi các cấu trúc này còn nguyên vẹn. Ngược lại, khi tế bào sắc tố bị phá hủy nghiêm trọng, đặc biệt kèm theo sẹo, quá trình phục hồi thường khó khăn và có thể không đạt kết quả như mong muốn.

Thời gian phục hồi khác nhau tùy mức độ mất sắc tố, công nghệ laser đã sử dụng và khả năng đáp ứng của từng người. Một số trường hợp có thể cải thiện dần sau vài tháng, trong khi tổn thương kéo dài cần được bác sĩ da liễu đánh giá để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Việc thăm khám sớm giúp xác định nguyên nhân, tiên lượng khả năng phục hồi và hạn chế các can thiệp không cần thiết.

Các phương pháp điều trị mất sắc tố da sau laser

Điều trị mất sắc tố sau laser tập trung vào việc phục hồi hoạt động của tế bào sắc tố và cải thiện sự đồng đều màu da. Tùy mức độ tổn thương, bác sĩ có thể lựa chọn thuốc bôi, liệu pháp ánh sáng hoặc một số kỹ thuật laser chuyên biệt. Với tổn thương ổn định, khó phục hồi, ghép thượng bì chứa tế bào sắc tố có thể được cân nhắc trong trường hợp phù hợp.

1. Sử dụng thuốc bôi đặc trị

Thuốc bôi có thể được sử dụng khi vùng mất sắc tố còn khả năng tái tạo melanin hoặc đi kèm phản ứng viêm cần kiểm soát. Những loại thuốc thường được xem xét gồm:

• Tacrolimus: Là thuốc điều hòa miễn dịch tại chỗ, có thể hỗ trợ quá trình tái tạo sắc tố trong một số trường hợp. Thuốc thường được cân nhắc khi tế bào sắc tố vẫn còn hoạt động.
• Corticoid bôi: Có tác dụng giảm viêm và điều hòa miễn dịch, chủ yếu phù hợp khi mất sắc tố liên quan đến bệnh lý viêm hoặc bạch biến. Thuốc không phải lựa chọn mặc định cho mọi trường hợp giảm sắc tố do laser.
• Tretinoin: Có thể được bác sĩ cân nhắc trong một số trường hợp giảm sắc tố dạng đốm sau laser toning. Tuy nhiên, khả năng cải thiện chưa được xác định rõ và thuốc có thể gây kích ứng.

Các thuốc trên không có tác dụng giống nhau và không thể thay thế cho nhau. Đặc biệt, corticoid dùng kéo dài không đúng chỉ định có thể gây teo da, giãn mao mạch hoặc làm thay đổi sắc tố. Khách hàng không nên tự mua thuốc bôi để kích thích tạo melanin. Bác sĩ cần đánh giá nguyên nhân, tình trạng viêm và khả năng phục hồi của vùng da trước khi chỉ định.

2. Liệu pháp ánh sáng

Liệu pháp ánh sáng sử dụng tia cực tím với bước sóng được kiểm soát để kích thích hoạt động của tế bào sắc tố, hỗ trợ sản sinh melanin và cải thiện vùng da trắng sau laser. Tùy diện tích và mức độ tổn thương, bác sĩ có thể cân nhắc hai phương pháp:

• Quang trị liệu UVB phổ hẹp (NB-UVB): Sử dụng ánh sáng có bước sóng khoảng 311–313nm, giúp kích thích tái tạo sắc tố. Phương pháp này có thể được cân nhắc khi vùng giảm sắc tố có diện tích rộng.
• Liệu pháp excimer 308nm: Tập trung ánh sáng vào những đốm trắng khu trú, hạn chế chiếu lên vùng da lành. Phương pháp này đã ghi nhận khả năng cải thiện sắc tố trong một số trường hợp mất sắc tố sau laser.

Hiệu quả phụ thuộc vào mức độ tổn thương tế bào sắc tố và khả năng đáp ứng của da. Người bệnh cần được bác sĩ theo dõi trong quá trình điều trị để hạn chế nguy cơ bỏng, tăng sắc tố hoặc làm nám da đậm hơn.

3. Bắn laser

Bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng laser Q-switched Nd:YAG để làm sáng vùng da sẫm màu xung quanh, giúp giảm sự chênh lệch màu sắc với các đốm trắng. Phương pháp này cần được đánh giá và điều chỉnh thông số phù hợp để tránh làm tổn thương sắc tố da thêm.

Song song với điều trị, người bệnh cần sử dụng kem chống nắng phổ rộng SPF 30 trở lên, kết hợp che chắn bằng mũ rộng vành, khẩu trang và áo chống nắng. Các sản phẩm bôi thoa hỗ trợ cũng cần được sử dụng theo chỉ định của bác sĩ da liễu.

Laser Q-switched Nd:YAG có thể được cân nhắc để làm sáng vùng da sẫm màu xung quanh, giúp giảm sự chênh lệch màu sắc với các đốm trắng sau laser.

Quy trình thăm khám và điều trị mất sắc tố do laser

Quy trình điều trị mất sắc tố da sau laser cần được cá nhân hóa theo mức độ tổn thương, diện tích vùng da trắng và khả năng phục hồi sắc tố. Thông thường, bác sĩ da liễu sẽ tiến hành các bước sau:

• Bước 1: Thăm khám và đánh giá tình trạng da
  • Bác sĩ kiểm tra vị trí, kích thước và mức độ mất sắc tố. Đồng thời, khai thác tiền sử điều trị laser, số buổi thực hiện và thời điểm xuất hiện đốm trắng.
• Bước 2: Xác định nguyên nhân mất sắc tố
  • Bác sĩ đánh giá tổn thương sắc tố và phân biệt với các tình trạng khác như bạch biến hoặc sẹo trắng. Trường hợp cần thiết, có thể sử dụng đèn Wood để hỗ trợ thăm khám.
• Bước 3: Đánh giá khả năng phục hồi sắc tố
  • Dựa trên đặc điểm tổn thương, bác sĩ nhận định khả năng hoạt động còn lại của tế bào sắc tố. Từ đó, tư vấn tiên lượng và thời gian theo dõi phù hợp.
• Bước 4: Xây dựng phác đồ điều trị
  • Tùy tình trạng da, bác sĩ có thể chỉ định thuốc bôi, quang trị liệu hoặc các phương pháp can thiệp khác. Vi kim RF không phải phương pháp điều trị tiêu chuẩn cho mất sắc tố sau laser, nên cần đánh giá kỹ trước khi cân nhắc. Không phải trường hợp nào cũng cần điều trị bằng thiết bị.
• Bước 5: Tiến hành điều trị
  • Phương pháp được thực hiện theo phác đồ đã lựa chọn, với thông số và tần suất phù hợp. Bác sĩ theo dõi phản ứng da để hạn chế nguy cơ tổn thương thêm.
• Bước 6: Hướng dẫn chăm sóc tại nhà
  • Người bệnh được hướng dẫn dưỡng ẩm, chống nắng và sử dụng thuốc theo chỉ định. Đồng thời, cần tránh tự ý dùng sản phẩm tẩy trắng hoặc điều trị laser tại cơ sở khác.
• Bước 7: Tái khám và đánh giá kết quả
  • Bác sĩ kiểm tra sự thay đổi màu sắc, diện tích đốm trắng và mức độ đáp ứng điều trị. Phác đồ có thể được điều chỉnh nếu da phục hồi chậm hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Hướng dẫn chăm sóc da sau trị mất sắc tố da do laser

Chăm sóc da đúng cách giúp hạn chế kích ứng, bảo vệ vùng da đang phục hồi và giảm nguy cơ xuất hiện thêm rối loạn sắc tố. Cách chăm sóc cụ thể cần phù hợp với phương pháp điều trị đã thực hiện.

Những việc nên làm:

• Làm sạch nhẹ nhàng: Sử dụng sản phẩm dịu nhẹ, tránh chà xát mạnh lên vùng da đang điều trị. Nếu da còn tổn thương hở, cần tuân thủ hướng dẫn vệ sinh riêng.
• Dưỡng ẩm thường xuyên: Ưu tiên kem dưỡng có thành phần hỗ trợ hàng rào bảo vệ da như ceramide, glycerin hoặc petrolatum khi phù hợp.
• Chống nắng đầy đủ: Sử dụng kem chống nắng phổ rộng SPF 30 trở lên khi da đã phù hợp để bôi sản phẩm. Kết hợp che chắn và hạn chế tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng.
• Dùng thuốc đúng chỉ định: Tuân thủ hướng dẫn về lượng thuốc, tần suất và thời gian sử dụng.
• Theo dõi màu sắc da: Chụp ảnh định kỳ trong điều kiện ánh sáng tương tự để nhận biết sự thay đổi của vùng mất sắc tố.

Những việc không nên làm:

• Không tự tẩy da chết mạnh: Tránh sử dụng acid nồng độ cao hoặc sản phẩm peel khi da chưa phục hồi.
• Không cạy vảy hoặc bóc da: Những hành động này có thể làm tổn thương lớp da mới và tăng nguy cơ hình thành sẹo.
• Không tự ý dùng thuốc kích thích sắc tố: Tacrolimus, corticoid và các thuốc điều trị khác cần được sử dụng đúng chỉ định.
• Không tự phơi nắng để làm đen vùng trắng: Tiếp xúc tia UV không kiểm soát có thể gây bỏng, tăng sắc tố và làm vùng da xung quanh sẫm màu hơn.
• Không thực hiện thêm thủ thuật khi da chưa ổn định: Laser, peel hoặc các kỹ thuật xâm lấn có thể khiến tổn thương trở nên phức tạp hơn.

Sau điều trị, vùng da có thể đỏ nhẹ hoặc nhạy cảm tùy phương pháp sử dụng. Nếu xuất hiện đau tăng, phồng rộp, chảy dịch, đỏ lan rộng hoặc sốt, khách hàng nên liên hệ bác sĩ để được kiểm tra sớm.

Tuân thủ đúng lượng thuốc, tần suất và thời gian sử dụng giúp hạn chế tác dụng không mong muốn trong quá trình điều trị mất sắc tố sau laser.

Cách hạn chế nguy cơ mất sắc tố sau laser

Nguy cơ mất sắc tố sau laser có thể được giảm bớt thông qua việc lựa chọn phương pháp phù hợp, kiểm soát năng lượng và theo dõi phản ứng của da. Khách hàng nên chú ý những vấn đề sau:

• Thăm khám trước khi điều trị: Bác sĩ cần đánh giá loại da Fitzpatrick, mức độ sắc tố, tình trạng viêm và tiền sử thực hiện các thủ thuật trước đó.
• Lựa chọn công nghệ phù hợp: Mỗi loại laser có bước sóng và cơ chế tác động khác nhau. Việc điều trị nám, tàn nhang hoặc tái tạo da cần được lựa chọn theo đúng tình trạng.
• Kiểm soát số buổi điều trị: Không nên tăng tần suất laser chỉ để mong đạt kết quả nhanh. Khoảng cách giữa các buổi cần đủ để da phục hồi.
• Theo dõi các thay đổi bất thường: Nếu xuất hiện đốm trắng sau laser toning, khách hàng nên tạm ngừng các buổi tiếp theo và liên hệ bác sĩ để đánh giá.
• Bảo vệ da trước và sau laser: Hạn chế tiếp xúc ánh nắng mạnh, duy trì chống nắng và tránh các sản phẩm dễ gây kích ứng.
• Thông báo tiền sử bệnh da: Người có bệnh bạch biến, từng bị sẹo hoặc rối loạn sắc tố sau thủ thuật cần cung cấp thông tin cho bác sĩ trước điều trị.
• Lựa chọn cơ sở da liễu có chuyên môn: Ưu tiên nơi có bác sĩ trực tiếp thăm khám, đánh giá chỉ định và theo dõi phản ứng của da sau thủ thuật.

Nếu xuất hiện những vùng trắng bất thường, không nên tiếp tục laser theo lịch cũ khi chưa được đánh giá lại. Phát hiện sớm giúp hạn chế tác động lặp lại lên vùng da đã có dấu hiệu suy giảm sắc tố.

Thăm khám trước khi điều trị giúp bác sĩ đánh giá loại da Fitzpatrick, tình trạng sắc tố, viêm và tiền sử thủ thuật để giảm nguy cơ rối loạn sắc tố sau laser.

Câu hỏi thường gặp

1. Mất sắc tố da sau laser có tự hồi phục không?

Mất sắc tố da sau laser có thể tự hồi phục nếu tế bào sắc tố (melanocyte) chỉ bị suy giảm hoạt động mà chưa bị phá hủy hoàn toàn. Quá trình phục hồi có thể kéo dài vài tháng, tùy mức độ tổn thương và cơ địa. Nếu đốm trắng kéo dài, lan rộng hoặc không có dấu hiệu cải thiện, người bệnh nên khám bác sĩ da liễu để được đánh giá và điều trị phù hợp.

2. Bị mất sắc tố da sau laser có cần gặp bác sĩ?

Người bị mất sắc tố da sau laser nên thăm khám bác sĩ da liễu để xác định mức độ tổn thương và khả năng phục hồi sắc tố. Đặc biệt, nếu đốm trắng lan rộng, xuất hiện thêm hoặc kéo dài không cải thiện, cần được kiểm tra sớm để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và tránh làm tổn thương da thêm.

3. Điều trị mất sắc tố da sau laser giá bao nhiêu?

Chi phí điều trị mất sắc tố da sau laser tham khảo khoảng 2.000.000–6.000.000 VNĐ/lần, tùy mức độ tổn thương, diện tích vùng da mất sắc tố và phương pháp điều trị. Tổng chi phí có thể thay đổi theo số buổi thực hiện và khả năng đáp ứng của da. Người bệnh nên thăm khám bác sĩ da liễu để được tư vấn phác đồ và báo giá cụ thể.

4. Điều trị mất sắc tố da sau laser ở đâu?

Người bị mất sắc tố da sau laser nên lựa chọn cơ sở da liễu uy tín, có bác sĩ chuyên môn trực tiếp thăm khám và đánh giá tổn thương sắc tố. Cơ sở điều trị cần có trang thiết bị phù hợp, quy trình an toàn và khả năng theo dõi đáp ứng của da trong suốt quá trình phục hồi.

Tại Phòng khám Da liễu Thẩm mỹ Doctor Laser, bác sĩ sẽ kiểm tra tình trạng da, xác định mức độ mất sắc tố và tư vấn phác đồ điều trị cá nhân hóa. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp hỗ trợ phục hồi sắc tố, kết hợp hướng dẫn chăm sóc và tái khám để theo dõi kết quả.

Nếu gặp tình trạng mất sắc tố da sau laser, bạn có thể liên hệ Phòng khám Da liễu Thẩm mỹ Doctor Laser để được bác sĩ thăm khám, tư vấn phác đồ điều trị phù hợp và theo dõi quá trình phục hồi sắc tố da.

Hy vọng bài viết đã giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và các phương pháp điều trị mất sắc tố da sau laser. Khả năng phục hồi phụ thuộc vào mức độ tổn thương tế bào sắc tố và cách chăm sóc da. Nếu đốm trắng kéo dài, lan rộng hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, bạn nên liên hệ cơ sở da liễu uy tín để được thăm khám và tư vấn phù hợp.

Nguồn tham khảo:

1. Sugawara, J., Kou, S., Kou, S., Yasumura, K., Satake, T., & Maegawa, J. (2015). Influence of the frequency of laser toning for melasma on occurrence of leukoderma and its early detection by ultraviolet imaging. Lasers in Surgery and Medicine, 47(2), 161–167. https://doi.org/10.1002/lsm.22325
2. Jang, Y. H., Park, J., Park, Y. J., & Kang, H. Y. (2015). Changes in Melanin and Melanocytes in Mottled Hypopigmentation after Low-Fluence 1,064-nm Q-Switched Nd:YAG Laser Treatment for Melasma. Annals of Dermatology, 27(3), 340. https://doi.org/10.5021/ad.2015.27.3.340