Bớt Hori: Dấu hiệu, nguyên nhân và phương pháp điều trị

Bớt Hori thường biểu hiện bằng các đốm nâu xám hoặc xám xanh đối xứng trên khuôn mặt và dễ bị nhầm với nám. Do sắc tố nằm chủ yếu ở lớp sâu của da, việc dùng kem làm sáng, tẩy da hoặc peel mạnh tại nhà thường không xử lý đúng bản chất tổn thương. Hiểu rõ dấu hiệu, yếu tố liên quan và cách chẩn đoán giúp lựa chọn hướng điều trị phù hợp hơn.

Bớt Hori là gì?

Bớt Hori, còn gọi là Hori nevus hoặc ABNOM, là một dạng tăng sắc tố mắc phải thuộc nhóm tăng sắc tố ở lớp bì. Tổn thương hình thành khi các tế bào melanocytes chứa hắc tố melanin hiện diện trong lớp bì, tạo nên những đốm màu nâu xám, xanh nâu hoặc màu xám xanh trên da.

Đây là một dạng bớt sắc tố thường xuất hiện sau thời thơ ấu thay vì có sẵn ngay khi sinh. Sắc tố trung bì cũng giải thích vì sao Hori thường có sắc xám hoặc xanh và khó cải thiện chỉ bằng các sản phẩm tác động trên bề mặt. Tình trạng này dễ bị nhầm với nám chân sâu do vị trí và màu sắc có nhiều điểm tương đồng (1).

Dấu hiệu nhận biết bớt Hori

Các dấu hiệu thường gặp giúp nhận biết bớt Hori gồm:

• Xuất hiện nhiều đốm nhỏ trên mặt: Tổn thương thường là các đốm tròn hoặc bầu dục, phẳng và nằm rải rác thay vì tạo thành một mảng lớn liên tục.
• Màu sắc thiên về xám: Các đốm có thể mang màu nâu xám, xanh nâu, xám xanh hoặc xám đậm tùy lượng melanin và độ sâu sắc tố.
• Hai bên mặt khá đối xứng: Hori thường xuất hiện ở cả hai bên, đặc biệt tại hai bên gò má.
• Bề mặt da không nổi gồ: Vùng sắc tố thường không làm thay đổi cấu trúc bề mặt và không tạo khối nhô lên khỏi da.
• Thường không gây cảm giác khó chịu: Bớt Hori đơn thuần không điển hình với đau, ngứa, bong tróc hoặc chảy dịch.
• Tồn tại trong thời gian dài: Các đốm thường xuất hiện dần và có thể trở nên rõ hơn theo thời gian.

Hình thái điển hình của Hori là các đốm xanh nâu hoặc xám phân bố lốm đốm ở hai bên mặt. Tuy nhiên, chỉ nhìn màu sắc bằng mắt thường chưa đủ để xác định chính xác loại tăng sắc tố.

Bớt Hori thường biểu hiện bằng nhiều đốm nâu xám, xanh nâu hoặc xám xanh phân bố khá đối xứng, thường rõ nhất ở hai bên gò má.

Phân biệt bớt Hori và nám

Bớt Hori và nám da đều có thể xuất hiện ở hai bên má nên khá dễ nhầm lẫn. Hai tình trạng thậm chí có thể cùng tồn tại trên một khuôn mặt, khiến màu sắc và hình thái tổn thương trở nên phức tạp hơn (2).

Khi soi da bằng dermoscopy, Hori thường nổi bật với sắc xanh nâu hoặc xám và kiểu sắc tố lốm đốm tương đối đồng nhất. Nám lại thường có sắc nâu sáng hơn cùng mạng lưới sắc tố không đều. Đây là một trong những lý do việc thăm khám trước điều trị quan trọng hơn việc tự phân biệt chỉ qua ảnh.

Nguyên nhân hình thành bớt Hori

Nguyên nhân chính xác hình thành bớt Hori vẫn chưa được xác định đầy đủ. Di truyền, thay đổi nội tiết tố và tia UV là những yếu tố được xem xét nhiều hơn, nhưng không nên hiểu rằng bất kỳ yếu tố riêng lẻ nào cũng chắc chắn gây ra Hori.

1. Di truyền và yếu tố bẩm sinh

Bớt Hori thường là tình trạng mắc phải nên đa số không xuất hiện rõ ngay từ khi mới sinh. Một số người có tiền sử gia đình với tổn thương tương tự, cho thấy cơ địa di truyền có thể góp phần tạo nên khả năng xuất hiện Hori.

Tuy nhiên, Hori chưa được xác định là một rối loạn di truyền theo kiểu truyền cố định. Vì vậy, có người trong gia đình bị Hori không đồng nghĩa con cái hoặc người thân chắc chắn sẽ gặp tình trạng tương tự. Yếu tố bẩm sinh nên được hiểu là nền tảng về tế bào sắc tố hơn là một dấu hiệu nhìn thấy ngay khi sinh.

Yếu tố di truyền có thể góp phần làm tăng khả năng xuất hiện bớt Hori, nhưng tình trạng này không được xem là rối loạn di truyền theo kiểu truyền cố định.

2. Thay đổi nội tiết tố

Hori gặp nhiều ở phụ nữ châu Á và thường xuất hiện sau tuổi dậy thì hoặc trong giai đoạn trưởng thành. Mang thai và những biến động nội tiết cũng được ghi nhận cùng thời điểm xuất hiện tổn thương ở một số trường hợp.

Dù vậy, chưa thể kết luận estrogen, progesterone hay một hormone cụ thể trực tiếp tạo ra các tế bào sắc tố trong lớp bì. Nội tiết tố phù hợp hơn khi được xem là một yếu tố có thể thúc đẩy Hori biểu hiện rõ trên người đã có cơ địa nhạy cảm.

3. Tác động của tia cực tím

Tia UV có thể kích thích hoạt động của tế bào sắc tố và tăng quá trình sản xuất hắc tố melanin. Những vùng Hori thường xuất hiện như gò má, thái dương và mũi cũng là các khu vực thường xuyên tiếp xúc với ánh sáng.

Ánh nắng không giải thích hoàn toàn việc melanocytes hiện diện trong lớp bì, nhưng có thể góp phần làm các đốm sắc tố trở nên rõ và sẫm hơn. Vì vậy, mức độ tiếp xúc tia UV cần được xem xét khi đánh giá diễn tiến của Hori.

Tia UV có thể kích thích sản xuất melanin, góp phần làm các đốm bớt Hori trở nên rõ và sẫm màu hơn khi tiếp xúc ánh nắng thường xuyên.

4. Tổn thương da và viêm nhiễm

Tổn thương hoặc viêm da chưa được xác định là nguyên nhân trực tiếp hình thành bớt Hori. Tuy nhiên, viêm kéo dài, nhiễm trùng, bỏng, chà xát hoặc thủ thuật gây tổn thương da có thể kích thích tăng sản xuất melanin và tạo tăng sắc tố sau viêm.

Nếu tăng sắc tố sau viêm xuất hiện trên vùng đã có Hori, màu da có thể trở nên sậm và khó phân biệt hơn. Đây cũng là lý do không nên tự peel mạnh, chà xát, dùng acid nồng độ cao hoặc cố làm bong da để xử lý các đốm xám trên mặt.

5. Căng thẳng tâm lý

Hiện chưa có cơ sở đủ rõ để xem căng thẳng tâm lý là nguyên nhân trực tiếp tạo ra bớt Hori. Vì vậy, việc các đốm sắc tố xuất hiện trong giai đoạn căng thẳng không đồng nghĩa stress đã làm hình thành các melanocytes ở lớp bì.

Căng thẳng kéo dài có thể đi kèm thay đổi giấc ngủ, thói quen chăm sóc da hoặc làm một số tình trạng viêm da khó kiểm soát hơn. Những yếu tố này có thể ảnh hưởng đến màu da chung, nhưng giảm stress đơn thuần không phải phương pháp loại bỏ Hori.

Bớt Hori thường xuất hiện ở vùng nào?

Bớt Hori chủ yếu xuất hiện trên khuôn mặt với kiểu phân bố hai bên. Các vị trí thường gặp gồm:

• Hai bên gò má: Là vị trí nổi bật và thường dễ quan sát nhất.
• Thái dương: Các đốm xám hoặc xanh nâu có thể kéo dài từ vùng má ra phía ngoài.
• Vùng dưới mắt và mí mắt: Sắc tố ở đây cần được đánh giá kỹ để phân biệt với các rối loạn sắc tố khác.
• Trán: Một số trường hợp xuất hiện các dát ở hai bên trán.
• Cánh mũi và gốc mũi: Hori cũng có thể xuất hiện quanh khu vực mũi.

Mô tả ban đầu về Hori cũng ghi nhận tổn thương tại trán, thái dương, mí mắt, gò má và vùng mũi. Kiểu phân bố hai bên là đặc điểm gợi ý quan trọng nhưng không phải tiêu chí duy nhất để chẩn đoán.

Ai có nguy cơ bị bớt Hori?

Những nhóm thường được ghi nhận có bớt Hori nhiều hơn gồm:

• Phụ nữ châu Á: Đây là nhóm được ghi nhận nhiều nhất trong các dữ liệu lâm sàng về Hori.
• Người ở tuổi trưởng thành: Hori thường xuất hiện sau thời thơ ấu và có thể rõ dần trong những năm tiếp theo.
• Người có tiền sử gia đình: Cơ địa gia đình có thể làm tăng khả năng xuất hiện tổn thương.
• Người thường xuyên tiếp xúc ánh nắng: Tia UV có thể thúc đẩy hoạt động tạo sắc tố và làm các đốm hiện rõ hơn.
• Phụ nữ trải qua biến động nội tiết: Thai kỳ và những giai đoạn thay đổi hormone được xem là yếu tố liên quan ở một số trường hợp.

Hori vẫn có thể xuất hiện ở nam giới hoặc ở độ tuổi khác với nhóm thường gặp. Do đó, tuổi và giới tính chỉ giúp tăng mức độ nghi ngờ chứ không đủ để xác định chẩn đoán.

Bớt Hori được ghi nhận phổ biến hơn ở phụ nữ châu Á, đặc biệt trong độ tuổi trưởng thành.

Bớt Hori có gây hại gì cho sức khỏe không?

Bớt Hori không gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe, đây là một dạng tổn thương sắc tố lành tính và không phải ung thư. Tình trạng này chủ yếu làm thay đổi màu sắc da, thường không gây đau, ngứa, viêm hoặc ảnh hưởng đến chức năng của vùng da xuất hiện tổn thương.

Vấn đề thường được quan tâm nhiều hơn là yếu tố thẩm mỹ, đặc biệt khi các đốm xám xanh hoặc nâu xám xuất hiện rõ ở hai bên gò má. Nếu vùng sắc tố có biểu hiện bất thường như nổi gồ, thay đổi nhanh, loét, chảy máu hoặc đau, khách hàng nên khám bác sĩ da liễu để xác định chính xác nguyên nhân thay vì tự xem đó là bớt Hori.

Chẩn đoán tình trạng bớt Hori

Chẩn đoán bớt Hori thường dựa trên hình thái, màu sắc, vị trí, thời điểm xuất hiện và các tổn thương sắc tố đi kèm. Bác sĩ có thể đánh giá theo các bước sau:

• Quan sát màu và hình dạng: Kiểm tra các đốm xanh nâu, màu nâu xám hoặc xám xanh và mức độ lốm đốm.
• Đánh giá sự đối xứng: Xác định tổn thương có tập trung ở hai bên gò má và các vùng thường gặp hay không.
• Khai thác thời điểm xuất hiện: Hori thường là tình trạng mắc phải nên tuổi khởi phát giúp định hướng chẩn đoán.
• Kiểm tra các vùng lân cận: Vùng mí mắt, thái dương, trán và mũi được đánh giá khi có sắc tố đi kèm.
• Soi da bằng dermoscopy: Công cụ này hỗ trợ quan sát cấu trúc sắc tố và đặc biệt hữu ích khi cần phân biệt Hori với nám.
• Đánh giá thêm khi biểu hiện không điển hình: Sinh thiết da có thể được cân nhắc trong trường hợp chẩn đoán lâm sàng chưa rõ.

Dermoscopy có thể giúp nhận diện kiểu xanh nâu hoặc xám lốm đốm thường gặp ở Hori và các cấu trúc đặc trưng hơn của nám. Việc phân biệt chính xác đặc biệt quan trọng khi hai tình trạng cùng xuất hiện trên một vùng da.

Chẩn đoán bớt Hori dựa trên hình thái, màu sắc, vị trí phân bố và có thể kết hợp soi da bằng dermoscopy để phân biệt với nám và các rối loạn sắc tố khác.

Phương pháp điều trị bớt Hori hiện nay

Điều trị bớt Hori thường tập trung vào các thiết bị laser có khả năng tác động lên melanin trong lớp bì. Các phương pháp bôi hoặc peel chủ yếu tác động ở bề mặt nên thường có vai trò hạn chế đối với phần melanocytes nằm sâu.

• Laser Q-switched Nd:YAG: Bước sóng 1064 nm đã được sử dụng trong điều trị Hori nhờ khả năng tác động vào sắc tố nằm sâu hơn trong da. Hiệu quả thường được đánh giá qua nhiều lần điều trị thay vì cố sử dụng năng lượng mạnh trong một buổi.
• Laser Q-switched alexandrite: Bước sóng 755 nm cũng thuộc nhóm laser sắc tố đã được ứng dụng cho Hori. Việc lựa chọn cần dựa vào màu sắc tổn thương, màu da nền và nguy cơ rối loạn sắc tố sau thủ thuật.
• Laser picosecond: Các hệ thống picosecond tạo xung rất ngắn để tác động lên hạt sắc tố. Đây là một lựa chọn đang được sử dụng cho Hori nhưng chưa có cơ sở để khẳng định mọi trường hợp dùng picosecond đều tốt hơn Q-switched.
• Thuốc bôi làm sáng da: Thuốc bôi không trực tiếp loại bỏ toàn bộ tế bào sắc tố nằm trong lớp bì. Chúng có thể hữu ích khi khách hàng đồng thời có nám, sắc tố nông hoặc tăng sắc tố sau viêm.
• Peel và các thủ thuật bề mặt: Những phương pháp này không phải lựa chọn chính để xử lý phần sắc tố trung bì của Hori. Can thiệp quá mạnh còn có thể tạo viêm và khiến vùng da sẫm hơn.

Bớt Hori thường cần nhiều lần điều trị và đáp ứng khác nhau giữa từng khách hàng. Đặc biệt, tăng sắc tố sau viêm và giảm sắc tố có thể xảy ra nếu năng lượng, khoảng cách điều trị hoặc chăm sóc da không phù hợp. Dữ liệu tổng hợp mới nhất cũng chưa cho thấy picosecond hoặc Q-switched vượt trội rõ ràng trong mọi trường hợp.

Hướng dẫn chăm sóc da sau khi điều trị bớt Hori

Chăm sóc sau laser giúp da phục hồi ổn định và hạn chế tình trạng tăng sắc tố sau viêm. Khách hàng nên tuân thủ hướng dẫn riêng của bác sĩ vì mức độ tác động trên da có thể khác nhau giữa các thiết bị và từng buổi điều trị.

Nên làm

• Làm sạch nhẹ nhàng: Không chà xát mạnh vùng vừa điều trị và sử dụng sản phẩm làm sạch phù hợp khi bác sĩ cho phép.
• Dưỡng phục hồi: Ưu tiên sản phẩm đơn giản, ít gây kích ứng để hỗ trợ hàng rào bảo vệ da.
• Chống nắng hằng ngày: Sử dụng kem chống nắng phổ rộng SPF 30 trở lên và che chắn khi ra ngoài. Khi ở ngoài trời lâu, cần thoa lại theo hướng dẫn của sản phẩm.
• Theo dõi phản ứng của da: Đỏ hoặc nhạy cảm có thể xuất hiện sau một số loại laser. Nếu phản ứng ngày càng nặng, cần liên hệ bác sĩ để kiểm tra.

Không nên làm

• Không cạy hoặc bóc vùng da đang phục hồi: Tác động cơ học có thể kéo dài viêm và tăng nguy cơ để lại thâm.
• Không tự peel hoặc tẩy da mạnh: Acid nồng độ cao và các sản phẩm gây bong tróc có thể làm hàng rào da tổn thương thêm.
• Không tự tăng hoạt chất làm sáng: Phối hợp quá nhiều retinoid, acid hoặc sản phẩm tẩy trắng dễ gây kích ứng.
• Không phơi nắng kéo dài: Da sau laser nhạy cảm hơn với rối loạn sắc tố và cần được bảo vệ kỹ.

Nếu vùng điều trị đau tăng, phồng rộp, chảy dịch, sưng nhiều hoặc thay đổi màu bất thường, khách hàng nên liên hệ bác sĩ để được kiểm tra sớm.

Sau điều trị bớt Hori, cần sử dụng kem chống nắng phổ rộng SPF 30 trở lên, kết hợp che chắn và thoa lại khi tiếp xúc ngoài trời lâu.

Có thể phòng ngừa bớt Hori không?

Không thể phòng ngừa tuyệt đối bớt Hori vì tình trạng này có liên quan đến cơ địa và có thể chịu ảnh hưởng của yếu tố gia đình. Tuy nhiên, bảo vệ da đúng cách có thể giúp hạn chế những yếu tố khiến sắc tố trở nên rõ hoặc sẫm màu hơn.

Khách hàng nên sử dụng kem chống nắng phổ rộng, kết hợp che chắn khi tiếp xúc nhiều với ánh nắng và hạn chế các tác động gây viêm hoặc kích ứng da. Không nên tự peel mạnh, chà xát hoặc sử dụng sản phẩm làm bong da quá mức vì tổn thương da có thể làm xuất hiện thêm tình trạng tăng sắc tố sau viêm.

Câu hỏi thường gặp

Tàn nhang có phải là bớt Hori không?

Tàn nhang không phải là bớt Hori, đây là hai tình trạng da liễu hoàn toàn khác nhau về bản chất, vị trí và mức độ sâu của sắc tố. Do có một số điểm tương đồng về màu sắc, chúng rất dễ bị nhầm lẫn với nhau. Do đó, việc phân biệt đúng hai tình trạng sẽ giúp lựa chọn hướng chăm sóc và điều trị phù hợp hơn.

Bớt Hori để lâu có tự khỏi không?

Bớt Hori để lâu không tự khỏi vì sắc tố nằm sâu trong lớp bì và có xu hướng tồn tại kéo dài. Một số trường hợp có thể thay đổi mức độ đậm nhạt theo thời gian, nhưng để cải thiện rõ thường cần được bác sĩ đánh giá và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Điều trị bớt Hori giá bao nhiêu?

Chi phí điều trị bớt Hori thường dao động từ 2.000.000 – 5.000.000 VNĐ/buổi, tùy mức độ sắc tố, diện tích vùng điều trị, công nghệ được lựa chọn và số buổi cần thực hiện. Bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng da trước khi tư vấn liệu trình và chi phí phù hợp.

Trị bớt Hori ở đâu an toàn?

Trị bớt Hori nên được thực hiện tại cơ sở da liễu có bác sĩ trực tiếp thăm khám, xác định đúng loại sắc tố và lựa chọn công nghệ phù hợp. Việc đánh giá trước điều trị giúp phân biệt bớt Hori với nám, tàn nhang hoặc các rối loạn sắc tố khác, đồng thời giảm nguy cơ xử lý sai gây tăng sắc tố sau viêm.

Tại Phòng khám Da liễu Thẩm mỹ Doctor Laser, khách hàng được bác sĩ thăm khám, đánh giá mức độ và độ sâu sắc tố trước khi tư vấn phương pháp điều trị phù hợp. Quá trình điều trị được theo dõi theo đáp ứng của da để điều chỉnh khi cần.

Nếu bớt Hori kéo dài hoặc ngày càng rõ màu, khách hàng có thể liên hệ Phòng khám Da liễu Thẩm mỹ Doctor Laser để được bác sĩ thăm khám, tư vấn phác đồ phù hợp và theo dõi đáp ứng của da trong quá trình điều trị.

Hy vọng bài viết đã giúp bạn hiểu rõ bớt Hori từ dấu hiệu nhận biết, nguyên nhân đến cách phân biệt và các phương pháp điều trị hiện nay. Nếu vùng sắc tố kéo dài, đậm dần hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, bạn nên liên hệ cơ sở da liễu uy tín để được thăm khám và tư vấn phù hợp.

Nguồn tham khảo:

1. Park, J. M., Tsao, H., & Tsao, S. (2009). Acquired bilateral nevus of Ota-like macules (Hori nevus): Etiologic and therapeutic considerations. Journal of the American Academy of Dermatology, 61(1), 88–93. https://doi.org/10.1016/j.jaad.2008.10.054
2. A comparative study of dermatoscopic features of melasma and Hori’s nevus in Asian patients. (2022, March 1). PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35342501/