Những vết côn trùng đốt tưởng chừng chỉ gây ngứa trong vài ngày lại để lại nhiều mảng thâm kéo dài trên hai chân của chị N., một phụ nữ ngoài 30 tuổi đang sinh sống tại TPHCM. Khi các đốm nâu ngày càng đậm màu và phân bố rải rác từ cẳng chân đến quanh đầu gối, chị quyết định đến Doctor Laser thăm khám thay vì tiếp tục tự xử lý tại nhà.
Theo chia sẻ của chị N., tình trạng bắt đầu sau nhiều lần bị côn trùng đốt. Ban đầu, vùng da chỉ xuất hiện các nốt đỏ nhỏ kèm ngứa. Do khó chịu, chị thường xuyên gãi, đôi khi làm trầy xước bề mặt da. Một số vị trí sau đó đóng mài, khô lại rồi để lại các đốm màu nâu sẫm.
Chị từng nghĩ những vết thâm này sẽ tự mờ sau vài tuần. Tuy nhiên, qua nhiều tháng, màu da tại các vị trí tổn thương vẫn không trở lại bình thường. Một số đốm còn đậm hơn sau khi chị tiếp xúc với ánh nắng hoặc tiếp tục bị cọ xát bởi quần áo.
Để cải thiện, chị thử dùng kem dưỡng thể, sản phẩm làm sáng da và tẩy tế bào chết tại nhà. Có thời điểm, chị chà xát vùng chân khá mạnh với mong muốn lớp da sạm màu bong nhanh hơn. Cách chăm sóc này không mang lại thay đổi đáng kể, ngược lại khiến da khô, châm chích và nhạy cảm hơn.
Qua thăm khám, Bác sĩ CKI Nguyễn Hồng Ánh Mai ghi nhận hai cẳng chân của chị N. có nhiều dát nâu phẳng, kích thước không đồng đều, tập trung tại những vị trí từng bị côn trùng đốt và gãi xước. Tại thời điểm kiểm tra, da không còn biểu hiện viêm cấp, không rỉ dịch, không có vết thương hở và không ghi nhận dấu hiệu nhiễm trùng.
Bác sĩ nhận định đây là tình trạng tăng sắc tố sau viêm. Khi da bị côn trùng đốt, phản ứng viêm và việc gãi kéo dài có thể kích thích tế bào sắc tố sản xuất nhiều melanin hơn. Vì vậy, dù tổn thương ban đầu đã lành, vùng da vẫn có thể để lại màu nâu hoặc nâu xám trong thời gian dài.
Tình trạng thâm chân sau côn trùng đốt của chị N. trước khi thực hiện phác đồ Blue Peel.
Với trường hợp của chị N., việc chỉ dưỡng ẩm hoặc tẩy tế bào chết thông thường khó tạo ra thay đổi rõ rệt vì sắc tố không đơn thuần nằm ở lớp sừng bề mặt. Ngược lại, chà xát quá mức hoặc tự dùng acid nồng độ cao có thể gây viêm mới, làm các đốm thâm trở nên đậm và dai dẳng hơn.
Sau khi đánh giá mức độ sắc tố, độ dày sừng và khả năng đáp ứng của da, bác sĩ lựa chọn phác đồ peel da y khoa có kiểm soát, sử dụng sự phối hợp của Glycolic Acid, Mandelic Acid và Salicylic Acid. Nhóm hoạt chất này được định hướng hỗ trợ loại bỏ lớp tế bào sừng tối màu, cải thiện bề mặt thô ráp và thúc đẩy quá trình thay mới da ở vùng cơ thể bị tăng sắc tố sau viêm.
Laser không được ưu tiên ngay ở giai đoạn đầu vì các mảng thâm còn tương đối nông, phân bố trên diện rộng và nền da vừa trải qua thời gian chăm sóc chưa phù hợp. Bác sĩ cũng không lựa chọn phương án peel gây bong mạnh, nhằm hạn chế nguy cơ kích ứng và tăng sắc tố ngược sau điều trị.
Trước mỗi buổi thực hiện, da được kiểm tra để loại trừ vết thương hở, viêm da đang hoạt động và phản ứng bất thường. Phác đồ này không phù hợp với người đang mang thai, phụ nữ cho con bú dưới sáu tháng, người dị ứng với thành phần sản phẩm, mắc lupus ban đỏ, herpes, viêm da tiếp xúc, viêm da cơ địa, vảy nến hoặc vừa thực hiện laser, phi kim hay peel mạnh khi da chưa phục hồi.
Sau những buổi đầu, chị N. ghi nhận bề mặt da bớt khô ráp và mềm hơn. Các đốm nâu chưa biến mất ngay nhưng bắt đầu nhạt dần, đặc biệt ở những vị trí thâm mới và có màu nâu sáng. Trong quá trình peel, chị chỉ cảm thấy châm chích nhẹ và được theo dõi phản ứng da trước khi kết thúc mỗi buổi.
Vùng da chân đều màu hơn, các đốm thâm sau viêm giảm rõ sau liệu trình Blue Peel tại Doctor Laser.
Ở các lần tái khám tiếp theo, vùng da cẳng chân trở nên đều màu hơn, ranh giới giữa vết thâm và vùng da lành bớt rõ. Những đốm lâu năm, từng bị gãi nhiều vẫn cải thiện chậm hơn nên bác sĩ tiếp tục điều chỉnh khoảng cách giữa các buổi và hướng dẫn chị chống nắng, dưỡng ẩm, tránh cào gãi cũng như không tự kết hợp thêm sản phẩm tẩy da tại nhà.
Kết quả điều trị tăng sắc tố sau viêm không giống nhau ở mọi trường hợp. Tốc độ mờ thâm còn phụ thuộc vào độ sâu và thời gian tồn tại của sắc tố, cơ địa da, mức độ viêm trước đó, khả năng chống nắng và việc tuân thủ chăm sóc sau peel. Những mảng thâm lâu năm hoặc sắc tố nằm sâu có thể cần phối hợp thêm phương pháp khác sau khi nền da ổn định.
Trường hợp của chị N. cho thấy các vết thâm sau côn trùng đốt không nên được xử lý bằng cách chà xát hoặc tự dùng acid thiếu kiểm soát. Thăm khám sớm giúp xác định đúng nguyên nhân, loại trừ bệnh da đang hoạt động và lựa chọn phác đồ phù hợp với từng nền da. Tại Doctor Laser, những trường hợp tương tự được bác sĩ trực tiếp đánh giá và theo dõi trong suốt quá trình điều trị. Người có các mảng thâm kéo dài, lan rộng hoặc thường xuyên ngứa, đỏ nên đến cơ sở da liễu để được kiểm tra trước khi áp dụng bất kỳ phương pháp làm sáng da nào.